عدهاى ممكن است مال خويش را اندك شمارند و به اين جهت سائل را بىپاسخ گذارند . اينان بدانند ، به هرحال رد سائل از اينكه به او مال اندكى داده شود ، زشتتر است .
قال على عليه السلام :
« لاتَسْتَحِ مِنْ اعْطاءِ الْقَليلِ فَانَّ الْحِرْمانَ اقَلُّ مِنْهُ » « 1 »
يكى از عواقب مهم رد سائل ، تعميم عذاب است . افرادى كه به صداى سائل توجه نكنند ، و تغافل نمايند ، علاوه بر اينكه خود را هلاك ساختهاند ، و بال عملشان ، دامن سايرين را نيز خواهد گرفت . رسول خدا در مورد كسى كه صداى فقيرى را بشنود و خود را به كرى بزند مىفرمايد :
« اذا تَصامَتْ امَّتى عَنْ سائِلها وَ مَشَتْ بِتَبَخْتُرِها ، حَلَفَ رَبّى عَزَّ وَ جَلَّ بِعِزَّتِهِ فَقالَ : وَ عِزَّتى لَاعَذِّبَنَّ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ » « 2 »
و در نهايت اگر كسى توان بذل مال به سائل ندارد ، با سخن نيك و با دعا و عذر خواهى از وى جدا شود ، چه اينكه سائل با سؤال خود حقّى بر شما دارد و اگر عطاء حقّ وى ممكن نباشد ، مىبايست از وى پوزش طلبيد تا در مقابل حقّ او چيزى قرار گرفته باشد .
امام باقر عليه السلام مىفرمايند : خداوند به موسى عليه السلام فرمود :
« يا مُوسى اكْرِمِ السَّائِلَ بِبَذْلٍ يَسيرٍ اوْ بِرَدٍّ جَميلٍ ، لِانَّهُ يَأتيكَ مَنْ لَيْسَ بِانْسٍ وَ لاجانٍّ ، مَلائِكَةٌ مِنْ مَلائِكَةِ الرَّحْمنِ ، يَبْلُونَكَ فيما خَوَّلْتُكَ وَ يَسْئَلُونَكَ عَمَّا نَوَّلْتُكَ فَانْظُرْ كَيْفَ انْتَ
هامش
( 1 ) - از بخشش اندك حياء نكن زيرا محروم نمودن از آن كمتر است . ( نهج البلاغه - حكمت 64 به ترتيب فيض و 67 به ترتيب صبحى ) .
( 2 ) - هركس از امّت من در مقابل سائلى خود را به كرى بزند و با بىاعتنائى و تبختر بگذرد ، پروردگارم به عزّت خود سوگند ياد كرده و فرموده است : به عزّتم سوگند كه برخى از اينها را بخاطر بعضى ديگر عذاب خواهم كرد . ( عقاب الاعمال - صفحه 571 ) .