رد سائل
هر چند سؤال و درخواست ناپسند شمرده مىشود و در برخى موارد مستحّق عقاب نيز هست ؛ امّا اسلام هيچگاه اجازه نمىدهد دست سائلى كوتاه شود و در مقابل آبروى ريخته شدهء او چيزى قرار نگيرد .
« وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ »
« 1 »
نهر ، بهمعناى راندن با خشونت است و آيه از راندن سائل نهى مىنمايد .
به اين روايت از امام پنجم عليه السلام كه به ناپسندى سؤال و نيز رد سائل اشاره دارد ، توجه كنيد :
« لَوْ يَعْلَمُ السَّائِلُ ما فِى الْمَسئَلَةِ ما سَأَلَ احَدٌ احَداً وَ لَوْ يَعْلَمُ الْمَسئُولُ ما فِى الْمَنْعِ ما مَنْعَ احَدٌ احداً » « 2 »
چون ممكن است برخى با بهانهاى سائل را رد كنند و مثلًا بگويند محتاج نيست ، امام ششم عليه السلام در قبال اين بهانهها مىفرمايد :
« انَّا لَنُعْطى غَيْرَ الْمَسْتَحَقِّ حَذَراً مِنْ رَدِّ الْمُسْتَحَقِّ » « 3 »
البته در مواردى كه انسان مىخواهد اموال زيادى را به سائلى بدهد و يا مىخواهد مالى را به يكى از دو يا چند سائل بدهد شيوه شناخت سائل محتاج اين است كه آدمى با ديدن وى به ترحم آيد .
قال رسولاللَّه صلى الله عليه و آله :
« انْظُرُوا الَى السّائِلِ فَانْ رَقَّتْ قُلُوبُكُمْ لَهُ فَأَعْطُوُهُ فَانَّهُ صادِقٌ » « 4 »
هامش
( 1 ) - ( ضحى - 10 ) سائل را از خويش به خشم مران .
( 2 ) - اگر سائل مىدانست چه نكبتى در سؤال هست از احدى چيزى نمىخواست . و اگر سؤال شده بداند چه قبحى در رد سائل است احدى را رد نمىكرد . ( بحار الانوار - جلد 78 - صفحه 180 ) .
( 3 ) - ما به كسى كه ظاهراً غير مستحق است عطا مىدهيم تا مبادا بين آنها مستحقى باشد . ( بحار الانوار - جلد 96 - صفحه 159 ) .
( 4 ) - به سائل نگاه كنيد اگر دل شما به ترحم آمد به او انفاق كنيد كه وى راستگو است . ( بحار الانوار - جلد 96 - صفحه 171 ) .