قال الصادق عليه السلام :
« مَنْ ظَلَمَ مَظْلِمَةً اخِذَ بِها فى نَفْسِهِ اوْ فِى مالِهِ اوْ فِى وَلَدِهِ » « 1 »
در روايت ذيل علاوه بر بيان همين مطلب ، امام عليه السلام در پاسخ اينكه چرا ستم به اولاد و ذريّه مىرسد ؟ به آيه حرمت خوردن مال يتيم اشاره نموده است . در آن آيه براى ترغيب ديگران به پرهيز از اموال ايتام به ناحقّ ، خداوند مىفرمايد : آيا خورندهء مال يتيم نمىترسد در مورد ايتام او نيز همين رفتار را داشته باشند .
قال الصادق عليه السلام :
« مَنْ ظَلَمَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِ مَنْ يَظْلِمُهُ اوْ عَلى عَقِبِهِ او عَلَى عَقِبِ عَقِبِهِ » « 2 »
« عبدالعلى » كه راوى روايت است مىگويد : عرض كردم او ستم كرده و خداوند به فرزند يا نوهاش ستمكارى را مسلط مىسازد ؟ ! حضرت فرمودند :
« انَّ اللَّه عَزَّوَجَلّ يقول « وَلْيَخْشَ الَّذينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَديداً » « 3 »
بهرحال اثر طبيعى ظلم اين است كه همان ظلم به ستمكار برسد ، و اگر او شرايط آثار آن ظلم را نداشته باشد ، اين پيامد در اولاد او ظاهر شود ، همانند اثر آتش كه سوزندگى است ، حال اگر بر قطعه آهنى تأثيرى جدى نداشته باشد ، چوب را مىتواند بسوازند .
پس در واقع اين اثر وضعى ظلم است و بايستى جارى گردد . البته چهبسا فرزندانى كه تاوان ستم پدرشان را مىبينند ، به خاطر تحمل اثر ستم پدر ، در دنيا و يا
هامش
( 1 ) - كسى كه ستمى به كسى روا دارد خود يا اموالش و يا اولادش به همان ستم گرفتار ميشوند . ( وسايل الشيعه - جلد 11 - صفحه 338 ) .
( 2 ) - هركس ستم كند ، خداوند كسى را مسلط مىكند تا به او يا فرزندان و نوادگانش ستم كند ، ( اصول كافى - جلد 2 - صفحه 332 ) .
( 3 ) - ( نساء - 9 ) كسانى كه از آينده فرزندان ضعيف خود مىترسند ، بايد از ستم نسبت به يتيمان بهراسند و تقوا پيشه كنند و سخن راست و درست بگويند .