امام ششم عليه السلام مىفرمايد : مشغول طواف بودم و عرق از من سرازير بود ، پدرم بر من گذشت و فرمود :
« انَّ اللَّهَ اذا احَبَّ عَبْداً ادْخَلَهُ الْجَنَّةَ وَرَضِىَ عَنْهُ بِالْيَسيرِ » « 1 »
افراط و تفريط در عبادت هلاكتزاست . قصور در انجام واجبات و ترك آنها ، عاقبت سوئى به دنبال دارد ، و افراط و زيادهروى نيز چشم آدمى را نسبت به حقايق ديگر مىبندد .
گويند : « خواجه ربيع » به حضرت امير عليه السلام در مورد جنگ با خوارج گفت : من در حقّانيّت اين جنگ مشكوك هستم ( انا شككنا فى هذا القتال ) اگر ممكن است مرا به جائى بفرست كه شبههاى نداشته باشد .
و باز آوردهاند كه :
وقتى او خبر شهادت امام حسين عليه السلام را شنيد تنها اظهار تأسف نمود ، و سپس همين مقدار را هم مانع ذكرش دانست و از اظهار تأسفى كه كرده بود ، استغفار كرد .
گروهى از متصوفه كه رياضت آنهابا ملامت و سرزنش خود همراه مىباشد و به « ملامتيه » مشهورند ، براى پرهيز از ريا در عبادات ، افعال و حركات شنيع و قبيح و حرام را به خود نسبت مىدهند تا ديگران آنها را ملامت كرده و به اين وسيله مورد پوزخند واقع گردند . آنان به تصور خود نفس خويش را با اين شيوه به كنترل درمىآورند . اين نيز از مصاديق بارز افراط در نيّت عبادت شمرده مىشود .
2 - افراط و تفريط در انفاق
هر چند اعطاء كلّ اموال در راه خداوند ناپسند نيست ، امّا مراعات ساير جوانب مسأله لازم است . لذا فرمانى كه اسلام بشدّت بر آن تاكيد مىورزد ، اعتدال در انفاق
هامش
( 1 ) - خداوند اگر بندهاش را دوست بدارد ، او را وارد بهشت مىكند و از عمل اندك او راضى مىشود . ( وسايل الشيعة - جلد 1 - صفحهء 82 ) .