و نيز اينكه دست به سياه و سفيد روزگار نزند و از كار و فعاليت بازماند نيز بهسختى مورد ملامت است ، همان امام همام در اين باره فرموده است :
« اسْتَعينُوا بِبَعْضِ هذِهِ عَلى هذِهِ وَلا تَكُونُوا كُلوُلًا عَلَى النَّاسِ » « 1 »
راه ميانه و اعتدال بين اين دو ، در روايت امام كاظم عليه السلام تبيين شده است .
« اعْمَلْ لِدُنْياكَ كَانَّكَ تَعيشُ ابَداً وَاعْمَلْ لِاخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَداً » « 2 »
5 - افراط و تفريط در معيشت اقتصادى
هم اسراف و هم اقتار در زندگى روزمره مذموم است . هدر دادن سرمايه و تهيهء آنچه كه مورد نياز زندگى نيست و يا بيش از حد نياز است و حتى دور ريختن باقيمانده آب ليوان اسراف شمرده شده است .
قال الصادق عليه السلام :
« ادْنى الْاسْرافِ هِراقَةُ فَضْلِ الْاناءِ » « 3 »
همچنين سختگيرى بر اهل و عيال و تحميل فشار بر آنها زمانى كه درآمد آدمى كفاف زندگى راحتترى مىدهد ، مشروع نيست .
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« لَيْسَ مِنَّا مَنْ وُسِّعَ عَلَيْهِ ثُمَّ قَتَّرَ عَلى عِيالِهِ » « 4 »
« عبداللَّه بن ابان » مىگويد از امام رضا عليه السلام ، مقدار نفقهء عيال را پرسيدم ، حضرت فرمودند :
هامش
( 1 ) - از دنيا كمك و يارى گيريد و خسته و درمانده بر دوش مردم نيفتيد . ( وسايل الشيعه - جلد 12 - صفحه 18 ) .
( 2 ) - چنان براى دنياى خود تلاش كن كه گويا مرگى نيست و چنان از آن برحذر باش و براى آخرت خويش فعاليت نما كه گوئى فردا خواهى مرد . ( وسايل الشيعه - جلد 12 - صفحه 49 ) .
( 3 ) - پائينترين مرتبه اسراف هدردادن باقيمانده ليوان است . ( بحارالانوار - جلد 75 - صفحه 303 ) .
( 4 ) - از ما نيست كسى كه به وى توسعه داده شده و او بر عيال خود سخت مىگيرد . ( مستدرك الوسائل - جلد 15 - صفحه 256 ) .