سقوط كردند ، در حالى كه در برابر راندن او رام و به كشيدنش آرام بودند .
بلى ، هركه راه ابليس را پيش گيرد ، به همان سرنوشت دچار خواهد شد ، پس بايد از راه او و سرنوشتش عبرت گرفت .
« فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ بِإِبْلِيسَ إِذْ أَحْبَطَ عَمَلَهُ الطّوِيلَ ، وَجَهْدَهُ الْجَهِيدَ ، وَكَانَ قَدْ عَبَدَاللَّهَ سِتَّةَ آلَافِ سَنَةٍ ، لَايُدْرَى أَمِنْ سِنِي الدُّنْيَا أَمْ مِنْ سِنِي الْآخِرَةِ ، عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ .
فَمَنْ ذَا بَعْدَ إِبْلِيسَ يَسْلَمُ عَلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَعْصِيَتِهِ ؟ كَلَّا ، مَا كَانَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ لِيُدْخِلَ الْجَنَّةَ بَشَراً بِأَمْرٍ أَخْرَجَ بِهِ مِنْهَا مَلَكاً . إِنَّ حُكْمَهُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ وَأَهْلِ الْأَرْضِ لَوَاحِدٌ . وَمَا بَيْنَ اللَّهِ وَبَيْنَ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ هَوَادَةٌ فِي إِبَاحَةِ حِمىً حَرَّمَهُ عَلَى الْعَالَمِينَ » . « 1 »
از آنچه خداوند در مورد ابليس انجام داده عبرت گيريد ، چرا كه اعمال طولانى و كوشش وسيع او را حبط و نابود كرد ، ابليس خداوند را ششهزار سال كه معلوم نيست از سالهاى دنياست يا آخرت ، عبادت كرد ولى با لحظهاى تكبر همه را نابود ساخت . حال چگونه ممكن است كسى بعد از ابليس همان معصيت را انجام دهد ولى از عذاب خداوند سالم بماند ؟ نه هرگز چنين نخواهد شد و خداوند هيچگاه انسانى را در پى عملى وارد بهشت نمىكند كه در اثر همان كار ، فرشتهاى « 2 » را از آن محل بيرون كرده باشد ، فرمان او دربارهء اهل آسمانها و زمين يكى است و بين خداوند و مخلوقاتش دوستى خاص و نرمشى نيست تا بدان جهت آنچه را بر همه حرام كرده ، براو مباح نمايد .
در بخشهايى ديگر از همين خطبه سخن از كبر به ميان آمده و حضرت به شدت از آن و نيز از اطاعت متكبران نهى مىفرمايند و سپس به بيان اهميّت تواضع و فروتنى مىپردازند و مىفرمايند :
هامش
( 1 ) - نهجالبلاغه ، خطبه 192 .
( 2 ) - در اينكه ابليس از جنس فرشته باشد و يا جنّ ، به كتاب ما و ابليس اثر مؤلف مراجعهكنيد .