3 . مضمره محمد بن مسلم :
سَأَلْتُهُ عَنِ الشِّرَاءِ مِنْ أَرْضِ الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى - قَالَ لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ إِلَى أَنْ قَالَ وَ أَيُّمَا قَوْمٍ أَحْيَوْا شَيْئاً مِنَ الْأَرْضِ أَوْ عَمِلُوهُ فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِيَ لَهُمْ ؛ « 1 »
در بارهء خريد اراضى يهود و نصارا سؤال كردم ، فرمود عيبى ندارد . سپس فرمود : هر طايفهاى زمينى را احيا كنند و كار در آن انجام دهند ، به تصرف آن سزاوارتر بوده و مال آنها خواهد بود .
و شاهد براى بخش دوم و سوم اين روايات است .
1 و 2 و 3 . . .
4 . در حديثى نبوى در اين باره آمده است :
عَادِى الْأَرْضِ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ ثُمَّ هِيَ لَكُمْ مِنِّي فَمَنْ أَحْيَا مَوَاتاً فَهِيَ لَه ؛ « 2 »
زمين موات از آن اللَّه و رسول او و سپس از جانب من به شما مسلمين واگذار مىشود .
5 و 6 . . .
7 . فرمايش رسول اللَّه صلى الله عليه و آله است كه :
مَنْ غَرَسَ شَجَراً بَدْءاً أَوْ حَفَرَ وَادِياً لَمْ يَسْبِقْهُ إِلَيْهِ أَحَدٌ أَوْ أَحْيَا أَرْضاً مَيْتَةً فَهِيَ لَه ؛ « 3 »
كسى كه نهالى غرس كند يا نهر آبى احداث نمايد كه قبل از وى كسى آن را متصرف نشده باشد ، يا زمين مواتى را احياء كند ، از آن او خواهد بود .
مسألهء 4 . طبق آنچه گفته شد ، ملكيت حقيقى زمينهاى موات از آن امام و دولت اسلامى است ، مقتضاى قاعده آن است اگر كسى در آنها تصرف كند بايد مالى به موازات استفادهء خويش بپردازد ، مگر آن كه همه يا اسقاط حتى در ميان باشد و اين مال غيراز صدقه و زكات است كه در برخى از روايات بدان تصريح رفته است .
هامش
( 1 ) همان ، ص 411 .
( 2 ) عوالى اللئالى ، ج 1 ، ص 44 .
( 3 ) من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 240 .