در بارهء اين حديث گفته مىشود كه دلالت بر مطلوب ندارد ، زيرا عموم آن اموال ديگر امام مانند : خمس و اموال شخصى مردم را نيز شامل مىشود . پس بايد مفهوم مقيد شود ، به اين كه آن شىء يا آن محل ملك يا متعلق حق ديگران نباشد . و بنا بر اين ، روايت مثبت مطلوب نخواهد بود ؛ چه آن كه زمين مورد بحث ملك امام است . و به عبارت ديگر ، خبر نبوى شامل اشيا و امكنهاى است كه عدم مانع از تصرف و حليت آن با قطع نظر از نبوى ثابت شده باشد ؛ مانند : مساجد و اراضى موات .
4 . خبر داده است سكونى از قول حضرت صادق عليه السلام :
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : مَنْ غَرَسَ شَجَراً بَدْءاً أَوْ حَفَرَ وَادِياً لَمْ يَسْبِقْهُ إِلَيْهِ أَحَدٌ أَوْ أَحْيَا أَرْضاً مَيْتَةً فَهِيَ لَه ؛ « 1 »
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : هر كس درختى غرس كند ، پا نهرى احداث نمايد كه قبل از وى كسى سبقت نكرده يا زمين مواتى را زنده كند ، به حكم اللَّه و رسولش از آن او خواهد بود .
البته غرس درخت و حفر نهر در اين قسم از زمين قابل عمل و اجراست .
5 . فرمايش حضرت باقر عليه السلام :
أَيُّمَا قَوْمٍ أَحْيَوْا شَيْئاً مِنَ الْأَرْضِ وَ عَمِروهَا فَهُمْ أَحَقُّ بِهَا وَ هِيَ لَهُم ؛ « 2 »
هر گروهى زمين را احيا و آباد نمودند ، آنان سزاوارتر به استفاده از آن هستند .
تعمير در اين قسم زمين قابل صدق است ؛ مثلًا نيزار را تبديل به باغ و درختها و علفها اندك و بىنفع را مبدل به باغ و كشت نمايد .
هامش
( 1 ) من لا يحضره الفقيه ، ج 3 ، ص 240 .
( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 156 .