بزرگ الهى ، آن بت شكن عظيم تاريخ ، جناب خليل الرحمان را در اينجا براى شما بازگو مىكنم . چه نام عظيمى بر خودش گرفته است ؛ خليل اللَّه و خليل الرحمان ( دوست پروردگار رحمان ) اين مرد بزرگ در دو صفت بسيار بزرگ بود كه چنين عظمت جهانى و تاريخى به او بخشيد . اين مرد در برابر اللَّه يك صفت داشت و در برابر طاغوت صفت ديگر . قرآن هر دو صفت او را تمجيد كرده است . اما در برابر اللَّه خاضع و تسليم بود :
« إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ » . « 1 »
خداوند اشاره فرمود اى ابراهيم ، تسليم شو . گفت : « من تسليم شدم » . آن چنان تسليم شد كه دادن مال و جان و فرزندى چون اسماعيل براى اين مرد مطرح نبود .
« أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ » ؛ من در برابر اللَّه تسليم محض هستم . اما در برابر طاغوت صفت ديگر دارد . آن چنان طغيانگر و نافرمان است كه بر عليه نمرود ، قدرت عظيم وقت يك تنه قيام مىكند و او را در مقام محاكمه آن چنان خجل مىكند و مىكشند .
نمرود گفت : ابراهيم خداى تو كيست ؟ گفت : خداى من خدايى است كه به جانها روان مىبخشد و از جانها روان مىگيرد « يُحْيِى وَ يُمِيتُ » . گفت : من هم چنانم ، مردهها را زنده مىكنم و زندهها را مىميرانم . ابراهيم فوراً به عمر از اين حرف او گفت :
« فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِى بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِى كَفَرَ » ؛ « 2 »
خدا [ ى من ] خورشيد را از خاور برمىآورد ، تو آن را از باختر برآور . پس آن كس كه كفر ورزيده بود مبهوت ماند .
آقاى نمرود ، از تو مىخواهم اين آفتاب را كه هر روز از مشرق طلوع مىكند ، فردا دستور بدهى از مغرب طلوع كند . كافر ( نمرود ) در برابر منطق ابراهيمى شكست خورد . ابراهيم با يك ديكتاتور بزرگ و با بتپرستان آن چنان مبارزه مىكند . او در مقابل اللَّه تسليم و در مقابل طاغوت طغيانگر است . برادران و خواهران ، اين دو صفت
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيهء 131 .
( 2 ) سورهء بقره ، آيهء 258 .