56 . اخلاق در اسلام يقين و باور درونى
يقين ، از صفات روحى و يكى از حالات و عوارض روانى انسان است . انسانها در اين صفت مختلفاند ؛ برخى سريع اليقين و زودباور ، و برخى بطىاليقين و ديرباورند ؛ چنان كه خود يقين نيز از نظر مراتب ، مختلف است : گاهى سريع الحصول است و به زودى زوال پذير ، و گاهى ثابت و مستحكم .
به هر حال يقين ، صفتى است كه در مقابل دو صفت متضاد آن استعمال مىشود ؛ بدين معنا كه وقتى در مقابل شك و ترديد و حيرت قرار مىگيرد ، مىگوييد : من به فلان مطلب يقين دارم و شك و ترديدى ندارم . و وقتى ديگر ، در مقابل جهل مركب و علم ، بر خلاف واقع ، مىگوييد فلانى يقين دارد و نه باور اشتباهى ، و بنا بر اين بيان ، يقين عبارت است از باورى كه مطابق واقع باشد . و به اصطلاح ، ميان علم و يقين ، عموم مطلق است ؛ يعنى هر يقينى علم است ، ولى هر علمى يقين نيست .
به عبارت بهتر ، يقين دانشى است مطابق واقع و محكم و استوار كه به زودى آسيب پذير نيست . وزش بادهاى مخالف شبهات و ايرادات ، ريشه محكم آن را در مزرعه سرسبز قلب روييده است ، از پاى در نمىآورد .
روى اين بيان ، كسانى كه عقايد قلبى خلاف حق دارند ، باورهاى آنها گرچه متكى بر مشتى استدلال و اقامه دليل باشد ، به نام يقين ناميده نمىشود و بايد به اسم جهل