آيا كسى كه عمل زشتش در فكر او مزين گشته و در نتيجه ، آن را نيكو و زيبا و ولايق ديده ، همانند آن كس است كه چنين صفت زشت و نقص را ندارد ؟ البته يكسان نيستند . در اين آيه اشاره است به آن كه معجب هر كارى از كارهاى خود را نيكو ببيند ، آن كار در حقيقت ، سوء و زشت خواهد بود و گويا از آثار اين صفت آن است كه زيبا را زشت و محسن را قبيح نمايد . آرى ، ترديدى نيست در اين كه صفتهاى نفسانى و همچنين نيتهاى باطنى و عقيدههاى درونى انسان را تأثيرى بسزا در كارهاى بدنى و اعمال صدر از او است ، كه گاهى تأثير موافق و گاهى ديگر اثر معكوس خواهند داشت ؛ مثلًا : نيت انسان غالباً در كارهاى او اثر موافق دارد ؛ اگر به قصد خير و نيكى انجام دهد ، عمل او نيكو و اگر به سوء نيت انجام دهد ، عمل او زشت مىشود . اگر به قصد تربيت ، بچهاى را سيلى زند ، جايز ، بلكه واجب است . و اگر به قصد اذيت و يا انتقام بزند ، حرام و قبيح مىشود . در اين موارد ، نيت اثر موافق دارد . و از اين رو ، در روايت مشهور چنين آمده است :
إنّ الأعمال بالنّيّات ؛
[ جزاى ] اعمال به خاطر نيتهاى آن است .
صحت و فساد و يا زشتى و زيبايى عمل به نيت است ؛ ولى صفت عجب اثر مخالف دارد ؛ به طورى كه هر عمل خير را توأم با عجب انجام دهد ، زشت محسوب مىشود .
در احاديث آمده است كه مردى در بنى اسراييل مشغول عبادت شد و مدت چهل سال به رهبانيت و انزوا و عبادت خداوند - طبق برنامه حضرت مسيح - اشتغال پيدا كرد ؛ در نفس خويش و عمل و دعاى خويش اثر قبولى نيافت ، خود را مورد خطاب و عتاب و سرزنش قرار داد و گفت :
مَا أُتِيتُ إِلَّا مِنْكِ وَ مَا الذَّنْبُ إِلَّا لَكِ .
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 572
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٥٧٢