52 . اخلاق در اسلام
تفكّر
قال تعالى :
« وَ يَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هذَا بَاطِلًا » ؛
پروردگارا ، اينها را بيهوده نيافريدهاى ؛ منزهى تو ! پس ما را از عذابِ آتش دوزخ در امان بدار .
يكى از كمالات برجسته انسانى تفكر است ؛ يعنى انديشيدن و فكر كردن . و مناسب آن كه قبل از بيان هدف ، معناى اين واژه را تذكر دهيم :
« فكر » در لغت به معناى قوهاى است در انسان كه به وسيله آن مىتواند به مطالب مجهول راه يابد . « تفكر » عبارت است از آن كه انسان آن قوه را به حركت و جولان درآورد تا از معلومات و دانستنىهاى خود پى به مجهولات خويش ببرد . پس تفكر ، نردبان ترقى و تكامل و مسألهء انتقال به مدارج كمال است ؛ چه آن كه انسان موجودى خودكار و خود جوش و داراى منابع و معادن سرشار علمى در كمون ذات خود است ، و هر چه در اين طريق كوشاتر و پوياتر شود ، به همان مثابه به مراتب كمال انسانى نزديكتر خواهد بود .
تفكر ، بيدار كننده ركود انديشه ، و هشدار دهنده از غفلت قوه عاقله ، و حركت آفرين مغز ، و تكان دهنده روان و جان است :
التفكّر سير الباطن من المبادى إلى المقاصد .