شخصى منصوب از جانب خداوند است كه پيوسته مردم را دعوت به سوى عمل به خويش مىكند و دليل دعوتش ، ثوابهايى است كه خدا بر آن مقرّر داشته است ، و تشبيه منكراتِ اعمال به شخص منصوب از جانب خدا كه پيوسته به مردم مىگويد :
دور شويد از من و دليل زجرش كيفرهاى عمل بد است .
الأمر بالمعروف و النهي عن المنكر
قال النبيّ صلى الله عليه و آله لأصحابه : لتأمرنّ بالمعروف و لتنهنّ عن المنكر أو ليُلحينّكم اللَّه كما لحيت عصاي هذه ( لعود في يده ) .
« 1 »
بيان : الحَى الغُصْنَ : پوست شاخه را بكند و لخت نمود . غرض اين است اگر مردم امر به معروف و نهى از منكر نكنند ، مصايبى بدانها مىرسد كه نفوس و اموالشان از دستشان مىرود و مانند شاخهء پوست كنده مىشوند .
و قال أمير المؤمنين عليّ عليه السلام :
ما أقرّ قوم بالمنكر بين أظهرهم لا يغيّرونه إلّاأوشك أن يعمّهم اللَّه عز و جل بعقاب من عنده .
« 2 »
و قال الرسول الأعظم صلى الله عليه و آله :
من رأى منكراً فلينكره بيده إن استطاع ، و إن لم يستطع فبلسانه ، فإن لم يستطع فبقلبه ، فحسبه أن يعلم اللَّه من قلبه إنّه لذلك كاره .
« 3 »
بيان : در اين خبر ، اشاره به مراتب سه گانهء امر و نهى است كه از اهمّ واجباتاند .
مرتبهء اوّل : حبّ معروف و بغض منكر در قلب است ؛ خواه مأمور و منهى بدانند يا نه
هامش
( 1 ) . پيامبر صلى الله عليه و آله به يارانش فرمود : امر به معروف و نهى از منكر كنيد ، و گرنه خدا پوست از سرتان مىكند ، چنان كه پوست اين عصاى من كنده شده است ( پيامبر به چوبى كه در دست داشت ، اشاره كرد ) ( المجازات النبوية ، ص 353 ؛ بحار الأنوار ، ج 97 ، ص 71 ) .
( 2 ) . اميرمؤمنان على عليه السلام : هر گروهى كه زشتىها و گناهانى را كه ميانشان وجود دارد ، بپذيرند و وضع را تغيير ندهند ، خدا با عذابى از خود ، همگى را مجازات مىكند ( وسايل الشيعة ( آل البيت ) ، ج 16 ، ص 137 ؛ بحار الأنوار ، ج 97 ، ص 78 ) .
( 3 ) . رسول اعظم صلى الله عليه و آله : هر كه منكر ( گناه و زشتى ) را ببيند ، اگر مىتواند عملًا از آن بيزارى بجويد . اگر نمىتواند ، زبانى نهى از منكر كند . اگر نمىتواند ، در دل از آن ناخشنود باشد . همين بس است كه خدا بداند در دل از منكر ناراضى است ( عوالي اللئالي ، ج 1 ، ص 431 ؛ بحار الأنوار ، ج 97 ، ص 85 ) .