فصل سوم : در امكنهء عمومى و اشتراكى
مراد از اين عنوان در اينجا ، مكانهايى است كه منافع آن عمومى است به عموم مطلق يا عموم نسبى ؛ و حاصلْ آن كه : اختصاص به شخصى معيّن ندارد .
توضيح اينكه : كلّيّهء امكنه و قطعات روى زمين ، داخل تحت عناوين زير است :
1 . مملوك به ملكيّت شخص ، مانند خانه و مغازهء فلان انسان .
2 . مملوك به ملكيّت گروه و نوعى خاص ، مانند ملك مُشاع بين عدّهاى و وقف خاص .
3 . مملوك به ملكيّت ملّى - يعنى همهء مسلمانهاى جهان از موجودين بالفعل و آيندهگان - مانند مفتوح العنوة و نظير اوقاف و وصايايى كه بدين منظور وقف يا توصيه شده [ است ] .
4 . مكان آزاد و خارج از ملكيّت و متعلّق حقّ عموم ، نظير : راهها ، جادّههاى عمومى ، مساجد ، مقابر عامّه ، كاروانسراها ، پلها ، تكيهها ، حسينيّهها ، و غيره .
5 . امكنه و زمينهاى دولتى ، مانند مَوات و باير .
قسم اوّل و دوم ، حكمشان روشن است و مورد بحث نيست ؛ و حكم قسم سوم ، در تبصرهء ذيل بخش اوّل گذشت ؛ پس منظور فعلى ، بيان حال قسم چهارم است كه به عنوان منافع مشتركه ناميده مىشود و همچنين حال قسم پنجم در صورتى كه مورد استفاده و تصرّف قرارگيرد بدون قصد احيا و تملّك .