و احكام اعتقادى و اخلاقى و عملى براى آنها تنظيم و انزال نمايد و عالمان را به ابلاغ و بيان آنها نسبت به جاهلان فرمان دهد - چنانچه انجام داده - بر خداى بزرگ ، به مقتضاى حكمت و رحمتش ، واجب است كه بر مكلّفانْ ايجاب فرمايد [ تا ] يكديگر را به انجام واجبات وادارند و از ارتكاب مُحَرّمات ، زَجْر كنند .
و بالجمله ، دو عنوان « امر به معروف » و « نهى از منكر » از عناوين ناظر به مجموع دين و ضامن حفظ آن است ؛ و بنابر اين به ملاك مصالح ملزمى كه در اصل تشريع دين است ، بر خداوند ، طبق قانون لطف ، واجب خواهند بود .
شاهد مطلب آنكه : خداوند ، امورى مشابه آن را انجام داده ، نظير اقامهء براهين و شواهد بر اثبات حقّانيّت دين و احكام نازله ، اعطاى معجزه به دست انبيا براى اثبات رسالت و برنامهء خودشان ، بيان وعد و وعيد ، ذكر پاداش براى واجبات و كيفر براى محرّمات ، و بالأخره امورى كه به مانند امر به معروف و نهى از منكر ، در مسير ابلاغ و حفظ و ادامهء دين الهى و قوانين آسمانى است .
و البتّه اين حكم عقل ، غير از ايجاب عقلى است كه مقتضاى دليل دوم است ؛ چه آنكه مفاد آن ، اثبات وجوب عقلى بر خود مكلّف است ؛ و مفاد اين ، كشف كردنِ ايجاب از طرف اللَّه از راه حكم و قضاوت عقل است .
تبصره
آيا خود پروردگار ، امر به معروف و نهى از منكر مىكند يا خير ؟ و اگر جوابْ مثبت است ، آيا همهء مراحل سه گانهء آنها را كه بعداً مورد بحث خواهند بود ، انجام مىدهد ، يا بعض را ؟
جواب : همهء واجبات و مستحبّات كه از مصاديق معروفاند ، خداوند بدانها - به نحو ايجاب و يا استحباب - امر فرموده و از همهء محرّمات و مكروهات كه از مصاديق منكرند ، نهى فرموده [ است ] ؛ پس خداوند ، خود آمر بر هر معروف و ناهى از هر منكر است . و به عبارت ديگر ، اوامر و نواهى اوّليّه از طرف پروردگار ، عين امر به معروف و
نوشتارهاى فقهى (فارسى) — صفحة 267
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٦٧