اماته يك بار است ؛ از اينرو بايد بگوييم كه : مراد از ثُمَّ يُحْيِيكُمْ در اين آية ، أحيا در عالم برزخ است ؛ ومراد از ثُمَّ إلَيْهِ تُرْجَعُونَ اماته از برزخ وأحيا در قيامت است .
پس بر هر انساني ، از مبدأ سيرش تا منتهاى آن ، شش حالتِ متضاد ، به تناوب ، رخ مىدهد : موت اوّل ، به معناى عدم روح ؛ ودو اماته - اماته از دنيا ، واماته از برزخ - وسه احياء : أحيا در دنيا وأحيا در برزخ وأحيا در قيامت .
ودر ميان آيات كتاب ، شواهدى بر اين بيان ، خواهى يافت .
وبه هر حال ، هدف از سوق اين آيهء كريمه ، اين است كه : خدايى كه ذرّات وجود شما را از ميان خاك جمع كرده وانساني سالم وقوى ومتفكّر ساخته وسپس در حالات مختلف ديگرى وارد مىكند وهمهء حالاتتان در دست قدرت أو است ، چگونه أو را منكر مىشويد ؟ !
[ تفسير آيهء 29 ]
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَا فِي االأْرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ . [ 29 ]
أو است آن كس كه آنچه در اين زمين است ، همه را براي شما آفريده - يعنى :
مجموع اين كرهء خاكى ، از آنِ مجموع ساكنان أو است . وكيفيّت تقسيم در ميان آنها با تشكيل حكومت عدل الهى وعدم آن ، فرق مىكند ؛ وتفصيل آن ، بر عهدهء فقه است - سپس خداوند ، قصد مستقيم آسمان نمود .
ارادهء تكوينىاش به موادّ اوّليّهء آن - كه دخان ودود بود - متوجّه شد . ويا ارادهء حتمىاش به فعليّت آنچه در علم أزلي أو گذشته بود ، تعلّق يافت . وبالأخره آن را هفت آسمان ساخت . وأو به همه چيز دانا است .
ومفاد اين آية ، آن است كه : خلقت زمين ، پيش از خلقت آسمانها است ؛ چنانچه مفاد آيهء 9 و 10 و 11 از فصّلت نيز چنين است .
وآيهء 30 سورهء نازعات ، مربوط است به دحو زمين ؛ يعنى انداختن اين كره ودر مسير حركت قرار دادنِ آن . پس منافاتى در بين نيست ؛ لكن مسأله ، نيازمند تحقيق است .