ودر روى زمين ، بواسطهء تحريف عقايد واخلاق واعمال حقّ مردم ، فساد وتباهى ايجاد مىكنند ؛ [ و ] آنها هستند كه زيانكارند . سرمايهء عمر را كه بايد بدان ، همهء كمالات انساني وسعادت جاودانى بخرند ، در هوسها وشهواتِ چند روز ، مصرف كردند ؛ وشقاوت ابدى ، تحصيل نمودند ؛ پس آنها در معاملهء وجودشان زيانكارند .
[ تفسير آيهء 28 ]
كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللّهِ وَكُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ . [ 28 ]
چگونه به خدا كفر مىورزيد وأو را انكار مىكنيد ؟ در حالي كه شما پيش از آن كه به دنيا بياييد ، مرده بوديد ، [ پس ] أو شما را زنده كرد .
اطلاقِ « ميّت » به حالت قبل از دنياي انسان ، به لحاظ اين است كه : گاهى ميّت به مطلقِ جسمِ بىروح گفته مىشود ، هر چند سابقهء حيات نداشته باشد ؛ واجزاى بدن انساني ، پيش از ورود به رَحم ، اجرامى بىروح بودند .
وممكن است مراد از ميّت بودن انسان ، حالت جنينى پيش از دخول روح باشد ، كه اطلاق ميّت بر آن ، به لحاظ شايع [ بودن ] ، صحيح است .
سپس شما را در دنيا مىميراند ، سپس در عالم ديگر زنده مىكند ، آن گاه به سوى [ أو ] بازگردانده مىشويد .
وبنابراين ، انسان را در مسير حركتش از ذرّات وجودي خاك - كه مبدأ حركت أو است - تا انتهاى استقرار در بهشت يا جهنّم پس از قيامت ، چهار حالتِ مختلف ، عارض مىگردد : موتِ قبل از حيات دنيا ، احياى وى در دنيا ، اماته از دنيا ، أحيا در عالم آخرت .
لكن بنا بر اين معنا ، اين آية ، مخالف آيهء 11 [ سورهء ] زمر خواهد بود ، [ كه ] : رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا . اين ، كلامِ عدّهاى از منكران معاد است در آخرت : پروردگارا ! پس از آن كه ما در دنيا منكر بَعْث شديم ، ما را دو بار ميراندى ودو بار زنده كردى ؛ حال ، به گناهانمان اعتراف كرديم .
در اين آية ، پس از موت ابتدايى ، دو بار اماته ذكر شده ؛ ودر آيهء مورد بحث ما