در بحث گذشته در بارهء تفسير اين قسمت از آيهء شريفه ، گرچه مطالبى گذشت ، ولى به منظور توضيح بيشتر ، بحث را هم چنان در بارهء آن ادامه مىدهيم :
مجادله كنندگان چه كساني هستند ؟
منظور از « من يجادل في اللَّه » در آية كيست ؟ چنان كه مىدانيم ، سورهء لقمان از سورههايى است كه در مكة نازل گرديده وبنا بر اين ، مجادله كنندگان با رسول خدا صلى الله عليه وآله همان مشركان مكهاند ؛ ولى از آنجا كه قرآن كتاب تمام انسانهاست وبنا بر اين ، اختصاص به عصر ونسل ومكان معينى نداشته وتمام كساني را كه تا پايان عمر بشريت در كرهء زمين ، در بارهء « اللَّه » به مجادله مىپردازند ، در بر مىگيرد ، لذا گويا قرآن به تمام انسانهاى منحرفى كه در طول حيات بشريت در بارهء خداوند به جدال بر مىخيزند ، مىفرمايد : مجادلهء شما بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَاهُدًى وَلَاكِتَابٍ مُّنِيرٍ است .
مشركين عصر نزول قرآن به چند دسته تقسيم مىشدند :
دستهاى از آنان به پرستش بت مشغول بودند . اين دسته « اللَّه » را به عنوان خالق آسمانها وزمين قبول داشتند ، ولى در كنار « اللَّه » بت را هم به عنوان وسيله تقرب ونزديكى به پروردگار مىپرستيدند ، ومىگفتند :
مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى ؛ « 1 » ما بتها را نمىپرستيم ، جز براي اين كه ما را به درگاه خدا مقرب سازند .
قرآن كريم در بارهء اين دسته مىفرمايد :
وَيَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلاء شُفَعَاؤُنَا عِندَ اللّهِ ؛ « 2 » آنان بتهايى را ، غير از خداوند ، پرستش مىنمايند كه برايشان منشأ هيچ گونه زيان ومنفعتى نيستند ومىگويند كه آنها شفيعان ما در نزد خدا مىباشند .
البتة جنس بتهاى آنان با هم تفاوت داشت . ثروتمندان بتهاى خويش را از
هامش
( 1 ) . سورهء زمر ، آيهء 3 .
( 2 ) . سورهء يونس ، آيهء 18 .