اين سؤال براي ما روشن مىشود كه چرا خداوند در قرآن كريم أمثال اين مسائل را كه به واسطه علل وأسباب مخصوص به خود ، به وجود مىآيد به خويش نسبت مىدهد .
بنا بر اين ، گرچه هيچ معلولي بدون علت نيست وجهان ، جهان سبب است ، ولى تمام رويدادها وحوادث زندگىتحت مشيت خداوند وبه اراده أو انجام مىپذيرد ودر يك سخن ، خداوند پديدآورنده وخالق تمام علتها ومعلولهاست واين كه هيچ معلولي نيست ، مگر اين كه علتي داشته باشد ، اين مزيت وخاصيت را خداوند قرار داده است . پس تا اذن خداوند نباشد ومشيت حق تعالى تعلق نگيرد ، بخارها به صورت ابر در نمىآيد واگر هم در آمد ، در آنجايى كه خداوند اراده كرده است ، مىبارد واصلًا تمام علل وعوامل طبيعي در ايجاد آب وباران آسمانى را خداوند فرآهم مىآورد .
خداوند است كه به آفتاب دستور مىدهد كه به زمينهاى نمناك وبر درياها بتابد تا در اثر حرارت آفتاب بخار بالا رود وابر گردد ودر سطحهاى بالا وقتي كه هوا سرد باشد ، به صورت قطرههاى باران بر زمين ببارد واگر سرماى هوا زياد باشد ، طبيعي است كه قطرهها به صورت برف خواهد بود وبر زمين نازل مىشوند واگر همراه با سرما ، جريان باد شديد نيز وجود داشته باشد ، به صورت تگرگ در خواهند آمد ؛ ولى تمام اين عوامل طبيعي به دستور خداوند وبه اذن ومشيت أو پديد مىآيند :
أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ؛
ودر روى زمين گياهان گوناگون وپرفايده رويانيديم .
در اين زمين از هر گياه ودرختى به صورت جفت ، يعنى نر ومادة آفريديم وتمام اين گياهان داراى منفعت وخواص زيادى براي انسان است . از اين آية نيز استفاده مىشود كه ازدواج وتوليد وتلقيح ، نه تنها در انسان وحيوان است ؛ بلكه در تمام موجودات وجود دارد وبه طور كلى مسأله جفت بودن وتلقيح - كه بيشتر به وسيله باد انجام مىپذيرد - در تمام نباتات وگياهان هست كه با بررسى گلها به خوبى روشن مىشود .
تفسير مبسوط — صفحة 285
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٨٥