مطرح مىشود كه : اگر خداوند در قيامت از وعدههايى كه داده است تخلف كند ، آيا اين تخلف ، خلاف عدالت است يا خير ؟
وقتي اين مسأله را از ديدگاه عقل مورد بررسى قرار مىدهيم ، مىبينيم كه در قسمت « وَعْد » ، يعنى ثواب ، خداوند براىكارهاى نيك وعده بهشت داده است ؛ در صورتي كه در قيامت به آن عمل نكند ، از نظر عقل ، بر خلاف عدل خود عمل كرده است وخداوند چنين كارى را نخواهد كرد ؛ زيرا خلف وعده در مورد انسان يا به اين دليل است كه از عمل به آن عاجز وناتوان است ويا اين كه بخل ، مانع انجام آن مىشود واين هر دو در بارهء پروردگار محال است . پس اگر خداوند وعده داده است نمازگزاران را وارد بهشت كند ، مسلماً به اين وعده خويش عمل خواهد كرد . ولذا در مواردى متعدد در قرآن آمده است كه : « لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ » . ميعاد همان وعده است ؛ يعنى خداوند از وعده خويش تخلف نمىكند .
بنا بر اين ، در مورد ثواب ، خدا به وعدهاش عمل مىكند ؛ چه اين كه آن وعدهاى را كه داده است ، مربوط به عمل قلبي انسان ، يعنى ايمان باشد يا به عمل بدني أو كه اعمال صالح است . خداوند در همين آية به آنهايى كه ايمان آورده واعمال شايسته انجام دادهاند ، وعده باغهاى پر نعمت بهشت داده است . پس حتماً به آن عمل خواهد كرد ؛ زيرا تخلف از وعده ، خلاف عدالت است ، وخدا بر خلاف عدل خويش كارى انجام نخواهد داد .
تخلف وعده از نظر فقهى
اين مسأله در فقه هم مطرح است كه آيا انسان مىتواند از وعدهاى كه داده است ، تخلف كند يا شرعاً جايز نيست ؟
علماى قديم فتوا مىدادند كه خلف وعده خلاف اخلاق است ، ولى حرام نيست . اگر شما به كسى وعده داديد در ساعتي معين در محلى حاضر شويد ، اگر در آن ساعت حاضر نشديد ، خلاف اخلاق عمل كردهايد ؛ ولى گناهى از شما صادر نشده است .