در هر صورت ، هنگامى كه به روايات مربوط به اين مسأله مراجعه مىكنيم ، مىبينيم روايات دلالت بر حرمت دارد ؛ يعنى همچنان كه دروغ حرام است ، زنا حرام است ، خلف وعده نيز حرام است .
اما در مورد « وعيد » ، يعنى كيفرى كه وعده داده است ، آيا خلف وعده خواهد كرد يا خير ؟ از نظر عقل ، تخلف وعده در اين مورد بىمانع است ؛ زيرا تخلف از وعده خير بازگشتش به بخل يا عجز است ، ولى تخلف از وعده عقاب ، عفو به حساب مىآيد ؛ چه كيفرى كه به صاحبان گناهان كبيره وعده داده است وچه كيفرى كه براي كفار در نظر گرفته است . خداوند وعده داده است كه هر كس با كفر از دنيا برود ، جايش جهنم است وهر كس گناهى كبيره انجام دهد ، فلان كيفر در انتظار اوست ؛ ولى اگر در روز قيامت به اين وعده عمل نكند وأو را ببخشد ، هيچ اشكالى از نظر عقل نخواهد داشت .
شما هم به فرزندتان مىگوييد كه اگر أطاعت شما را نكند ، تنبيهش مىكنيد . آيا در صورت عدم أطاعت ، واجب است أو را تنبيه كنيد ؟ مسلماً چنين نيست ومىتوانيد أو را عفو كنيد ؛ ولى آيا بعد از عفو پولى هم به أو خواهيد داد ؟ ! پاسخ منفى است ؛ زيرا اين عمل ، كارى اضافه است . لذا خداوند هم بعد از بخشيدن ، كافر را به بهشت نمىبرد .
خداوند از كفار نمىگذرد
اما از نظر روايات وآيات ، خداوند از كافر - يعنى كسى كه به وجود خدا يقين دارد وبه أو كفر مىورزد - نخواهد گذشت وبه ذات اقدسش قسم ياد كرده كه كافر را به جهنم وارد كند ؛ چه منافقى كه به زبان اظهار اسلام مىكند وقلباً كافر باشد يا آنكه به زبان وقلب اعتراف به كفر دارد :
إِنَّ اللّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء ؛ « 1 » محققاً خداوند از كسى كه به أو شرك ورزيده است نخواهد گذشت واز
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ، آيهء 48 .