در قالب مثالي ، قالبى شبيه اين بدن ، رقيقتر از آن وغليظتر از روح ، تا قيام رستاخيز ، از تمام شؤون حيات جسماني برخوردارند ، تا در نفخهء دوم صور ، دوباره به بدن دنيوي ، انتقال يابند . ولكن شما درك دقيق نداريد ؛ حواسّ ظاهرتان توان درك خود آنها ومغز وفكرتان توان فهم حال آنها را ندارد .
تذكّر
ظاهر آية ، اين است كه : حيات پس از مرگ ، مختصّ به شهيدان است ؛ لكن ذكر آنها براي بيان فضيلت ورفعت مقامشان است ، وگرنه طبق آيات ديگر وروايات متواترِ فريقين ، أرواح همهء مؤمنانِ خالص وكفّارِ محض ، پس از مرگ ، در عالم برزخ زندهاند ؛ وبر وفق اعمالشان ، مُنَقَّم يا مُعَذِّباند - به آيهء 169 آل عمران و 46 غافر مراجعه شود - وباقي أرواح ، در حال سباتاند .
واين بحث ، نياز به تفصيل دارد .
بحث حديثي
« برزخ » در اصطلاح شرع ، اسم عالَمى است كه محلّ اجتماع أرواح انسانها پس از مرگ است ؛ آغازش از ابتداى خلقت بشر وپايانش در وقت وقوع نفخهء دوم صور إسرافيل است . ونخستين روح واردِ آن جا اوّلين فردى است كه از بشر ، قبض روح شد ؛ وشايد هابيل باشد . وآخرين آنها ، واردينِ دسته جمعى هستند كه با نفخهء اوّل صور مىميرند . وبَدْو ورود افراد به آن جا ، به مجرّد بيرون آمدنِ روح از بدن ، يا انقطاع احساسات وى به وسيلهء بدن است ، هر چند تعلّقش قطع نباشد .
محلّ اين جهان ، در داخل اين دنيا است كه بشر زندگى مىكند ؛ زندهها در ظاهر وأرواح در باطناند . آنها براي زندگان ، قابل رؤيت نيستند ؛ واينان بر آنها قابل رؤيتاند ؛ لكن محلّ سكونتشان جدا است .
آنها به سه دسته ، تقسيم مىشوند :
1 . بيداران وهوشياران مُنَعَّم ؛ كساني كه با أصول عقايد صحيح وعملهاى صالح ، دنيا را ترك گفتهاند .
تفسير مبسوط — صفحة 134
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٣٤