و درخت انگور .
و سبزيجات كه در سال چندين نوبت چيده مىشود .
و درخت زيتون و خرما .
و باغهايى حصار كشيده مملوّ از درختان تنومند و بزرگ .
و ميوههاى تر و خشكانده شده براى ذخيره و علف چرايى حيوانات .
مَّتعًا لَّكُمْ وَ لِأَنْعمِكُمْ : اين همه نعمتها را قرار داديم به جهت بهرهبردارى و برخوردارى شما ، و به جهت چهارپايان شما ؛ زيرا اشياء مذكوره بعضى طعام و بعضى علف است .
ثعلبى و زمخشرى از مفسّران عامّه در تفسير خود نقل نمودهاند كه از ابو بكر پرسيدند :
وَ فكِهَةً وَ أَبًّا چيست ؟ گفت :
أيُّ سَماءٍ تُظِلُّنى ، وَأىُّ أرْضٍ تُقِلُّنى إذَا قُلْتُ فِى كِتَابِ اللَّهِ ما لا عِلْمَ لى بِهِ . . . ؟ !
يعنى : كدام آسمان بر من سايه مىافكند و كدام زمين مرا برمىدارد ، چون در تفسير و معنى آيهء كتاب خدا آنچه را نمىدانم بگويم ؟ ! امّا « فاكهه » را فهميدم كه ميوه است و امّا « ابّ » را خداوند داناست كه چيست ، من نمىدانم ! « 1 » و عمر نيز معنى « ابّ » را نمىدانست . گفت : همهء آيهها را مىدانم مگر اب را ! « 2 » ابن شهرآشوب گويد : در احاديث اهل بيت وارد شده كه اين خبر به امير المؤمنين عليه السلام رسيد ، حضرت فرمود : ابّ گياه و چراگاه را گويند . . .
تتمّه - تأمّل در نقل اين مفسّران حجّتى است براى كشف حقيقت ، نسبت به مقام امامت .
در كتاب كافى از حضرت باقر عليه السلام روايت شده است كه سؤال نمودند از او از آيهء فَلْيَنظُرِ الْإِنسنُ إِلَى طَعَامِهِ كه مراد از طعام چيست ؟ حضرت فرمود : يعنى بايد نظر كند انسان در علمى كه اخذ مىكند ، از كه اخذ مىكند آن را ؟ « 3 »
بعضى از محققان گفتهاند كه طعام مشتمل است بر طعام جسم و طعام روح ، همچنان كه انسان مشتمل است بر بدن و روح . پس چنانچه لازم است بر انسان كه نظر كند در غذاى
هامش
( 1 ) . كشّاف زمخشرى ، ( چ مصر 1354 ) ، ج 4 ، ص 186 در ذيل همين آيه و تفسير ثعلبى ، ج 10 ، ص 134 .
( 2 ) . دو مدرك ياد شده .
( 3 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 49 .