يا به آنچه در دنيا انجام داده و آنچه به صورت سنّت و روش نيك و بد از خود به جاى گذاشته كه ديگران به آن عمل مىكنند و خير و شرّ عمل آنها به او هم با اين كه از دنيا رفته است مربوط مىشود ، به او خير مىدهند ، يعنى به سزا و جزاى آن مىرسد .
يا به آنچه پيش از آخر عمر انجام داده و آنچه در اواخر عمر انجام داده به او خبر مىدهند يعنى جزايش را مىبيند .
از حضرت باقر عليه السلام نقل است :
أيُّمَا عَبْدٍ مِنْ عِبادِ اللَّهِ سَنَّ سُنَّةً هُدىً كانَ لَهُ أجْرٌ مِثْلُ أجْرِ مَنْ عَمِلَ بِذلِكَ مِنْ غَيْرِ أنْ يَنْقُصَ مِنْ أجْرِهِمْ شَىْءٌ ، وأيُّما عَبْدٍ مِنْ عِبادِ اللَّهِ سَنَّ سُنَّةَ ضَلالَةٍ كانَ عَلَيْهِ مِثْلُ وِزْرِمَنْ فَعَلَ ذلِكَ مِنْ غَيْرِ أنْ يَنْقُصَ مِنْ أوْزارِهِمْ شَىْءٌ : « 1 »
هر بندهاى از بندگان خدا سنّت هدايتى را تأسيس كند ، براى او اجرى مثل اجر كسانى كه عمل كنند به آن مىباشد بدون اين كه از اجر آنها چيزى كم شود ، و هر بندهاى از بندگان خدا سنّت ضلالتى را تأسيس كند ، براى او وزرى مانند وزر كسانى است كه به سبب او گمراه شدهاند بدون اين كه از وزر آنها چيزى كاسته شود .
از حضرت صادق عليه السلام نقل است ، قال :
لَيْسَ يَتْبَعُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ الْأجْرِ إلّاثلاثُ خِصالٍ : صَدَقَةٌ أجْرَاهَا فى حياتِهِ فَهِىَ تَجْرى بَعْدَ مَوْتِهِ ، وَسُنَّةُ هُدىً سَنَّهَا فَهِىَ تُعْمَلُ بِهَا بَعْدَ مَوْتِهِ ، وَوَلَدٌ صالِحٌ يَسْتَغْفِرُ لَهُ . « 2 »
براى شخص بعد از مردنش اجرى نيست ، مگر از سه چيز و سه راه : صدقهاى كه جارى سازد آن را در حال حيات خود ، پس بعد از مرگ او هم جارى باشد و سنّت هدايتى كه تأسيس كند و عمل شود به آن بعد از مرگ او ، و فرزند صالحى كه براى او پس از مرگ او استغفار كند .
اين مطلب شامل تمام مؤسسات خير است مانند بناى مساجد و مشاهد و آبانبارها و
هامش
( 1 ) . سفينة البحار ، ج 2 ، ص 748 به نقل از ثواب الاعمال صدوق رحمه الله .
( 2 ) . سفينة البحار ، ج 2 ، ص 748 به نقل از أمالى شيخ صدوق رحمه الله .