[ استدراج و املاء تكذيبگران ]
( آيهء 44 ) ( فَذَرْنِى وَ مَن يُكَذّبُ بِهذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مّنْ حَيْثُ لَايَعْلَمُونَ )
تفسير :
چون مشركان ، حضرت را تكذيب مىنمودند ، خاطر مبارك او را بسيار متأثر مىساختند ؛ خداى متعال براى تسليهء خاطر او در تهديد مخالفان فرمود :
پس مرا با كسانى كه اين حديث يعنى قرآن را تكذيب مىكنند واگذار كه به زودى آنها را تدريجاً به سوى عذاب و بدبختى ابدى از جايى كه نمىدانند ( و فكر مىكنند كه رو به خوشبختى مىروند ) نزديك مىكنيم تا هلاك شوند .
تنبيه : يك قِسم از نعمت ، استدراج است و اين در مواردى است كه گناه كنند ولى به آنها نعمت و مهلت داده شود ، لذا ايشان آن را تفضل دانسته ، پندارند اعطاى اين نعمت به آنها ، به جهت امتياز و مزيتى است كه براى خود مىپندارند . و بدين جهت در طغيان به نهايت برسند و به ورطهء عذاب و چنگال عقاب گرفتار شوند .
در نهج البلاغه از حضرت امير المؤمنين عليه السلام نقل است :
يَا ابْنَ آدَم ، إذَا رَأيْتَ رَبَّكَ سُبْحَانَهُ يُتابِعُ عَلَيْكَ نِعَمَهُ وَأنْت تَعْصيهِ فَاحْذَرْهُ ؛ « 1 »
اى فرزند آدم ، وقتى ديدى پروردگار تو سبحانه نعمتهاى خود را پى در پى به تو عطا كند ، و حال آن كه تو او را نافرمانى مىكنى ، پس بترس از ( عذاب ) او .
از حضرت صادق عليه السلام :
إذَا أرَادَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْراً فَأذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنِقْمَةٍ يُذَكّره الاسْتِغْفارَ ، وَإذَا أرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ شَرّاً فَأذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنِعْمَةٍ لِيُنْسِيَهُ الْاسْتِغْفارَ وَيَتَمادى بِهِ ، وَهُوَ قَولُ اللَّهِ تَعالى :
سَنَسْتَدْرِجُهُم مّنْ حَيْثُ لَايَعْلَمُونَ
لا يَعْلَمُونَ بِالنِّعَمِ عِنْدَ الْمَعَاصى ؛ « 2 »
هرگاه خداوند عزوجل به بندهاى خير را اراده فرمايد ، پس هرگاه او معصيت كند ، او را به نقمتى گرفتار سازد تا بدين وسيله او را متوجه استغفار نمايد و آن گناه جبران و آمرزيده شود . و هرگاه به بندهاى به خاطر سوء اختيار بنده شرّ را اراده
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، حكمت 25 .
( 2 ) . نور الثقلين ، ج 5 ، ص 397 به نقل از علل الشرائع .