پس پر ساخت طبقات آسمانها را به انواع ملائكه ، بعضى ساجدان اند كه ركوع نمىكنند ، و بعضى راكعاناند كه قيام نكنند ، و بعضى صفزدگان كه از صفوف بيرون نروند ، و جمعى تسبيح كننندگان كه از تسبيح ، ملالت نيابند . « 1 »
[ زنده كردن گياهان و زنده كردن مردگان ]
( آيه 39 ) ( وَ مِنْ ءَايتِهِى أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خشِعَةً فَإِذَآ أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَآءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ إِنَّ الَّذِى أَحْيَاهَا لَمُحْىِ الْمَوْتَى إِنَّهُو عَلَى كُلّ شَىْءٍ قَدِيرٌ )
لغت :
خاشعة در اين جا به معنى خشك است . اهتزّت فعل ماضى از باب افتعال و اهتزاز به معنى به حركت درآمدن و تكان خوردن است .
تفسير :
و از نشانههاى توحيد و قدرت او اين است كه تو اين زمين را در حال خشكى و فروافتادگى ( يعنى پژمرده و خشك و فرسوده ) مىبينى ، پس چون آب را به صورت باران و برف و تگرگ بر آن فرو ريزيم به جنبش درآيد و خود و گياهانش برآيد و انواع نباتات و رياحين از ميان آن بيرون آمده و مزيّن و آراسته گردد .
إِنَّ الَّذِى أَحْيَاهَا . . . : همانا كسى كه آن را زنده نمود بىترديد زندهكنندهء مردگان در قيامت است ؛ زيرا او بر هر چيزى تواناست .
تبصره : آيهء شريفه مبدأ و معاد را اثبات فرمايد :
اما مبدأ : مشاهده مىشود كه زمين در زمستان مرده است و آثارى از او ظاهر نيست ، قادر متعال به سبب نزول باران آن را زنده مىفرمايد و انواع رياحين و گلها و درختهاى
هامش
( 1 ) . نهج البلاغهء فيض الاسلام . خطبهء اول ، ص 28 با تلخيص .