كه به معارف الهيه و حقايق ربانيه جاهلاند مساوى و برابرند ؟ يا به طور كلّى آيا كسانى كه عالم هستند با كسانى كه عالم نيستند برابرند ؟ ! ( استفهام انكارى است ؛ يعنى برابر و يكسان نيستند ) .
جز اين نيست كه صاحبان عقل خالص و خرد ناب ، با اين آيات متذكر و پندپذير مىشوند .
تحقيق : از جملهء مطالبى كه عُرف و عقل و شرع به صحّت آن متحدند ، عدم تساوى عالم با جاهل است . برخى از دانشمندان گفتهاند : معقولات منقسم شوند به موجود و معدوم ، و شك نيست كه موجود اشرف باشد ؛ موجود هم منقسم شود به جماد و نامى ، و شك نيست كه نامى اشرف باشد ؛ نامى هم منقسم شود به حساس و غير آن ، و شك نيست كه حساس اشرف باشد ؛ حساس هم دو قسم شود عاقل و غير عاقل ، و شك نيست كه عاقل اشرف باشد ؛ عاقل هم منقسم شود به عالم و جاهل ، شك نيست كه عالم اشرف باشد ؛ پس عالم ، اشرف معقولات خواهد بود . بنابراين هيچ چيز به مقام علم و عالم نخواهد رسيد .
از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله :
اغْدُ عَالِماً أوْ مُتَعَلِّماً أوْ مُسْتَمِعاً أوْ مُحِبّاً لَهُمْ ، وَلَا تَكُنِ الْخَامِسَ فَتَهْلَكُ : « 1 »
همواره صبح كن در حالى كه يا عالم يا متعلم يا مستمع علم يا دوستدار آنها باشى و نبوده باش پنجمى كه هلاك شوى .
حضرت صادق عليه السلام فرمايد :
نَحْنُ الَّذين يَعْلَمُونَ ، وَعَدُوُّنَا الَّذينَ لَا يَعْلَمُونَ ، وَشيعَتُنَا اولُو الْألْبَابِ : « 2 »
[ در آيهء مورد بحث ] مصداق « الذين يعلمون » ما هستيم و دشمنان ما مصداق الذين لا يعلمون هستند و شيعيان ما مصداق اولوالالباباند .
هامش
( 1 ) . احاديث در فضيلت عالم : اصول كافى ، ج 1 ، كتاب فضل العلم ، و نيز بحار الانوار ، ج 1 ، ص 162 تا آخر و ج 2 تماماً در مورد علم و فضيلت عالم و متعلم است .
( 2 ) . نور الثقلين ، ج 4 ص 479 ، ح 21 و نيز مجمع البيان ، ج 4 ص 491 .