از غرايز در خميرهء وجودش توديع شده ، كه ملكهء شجاعت و جُبن و سخاوت و بخل و حسد و تكبر غالباً از اين قبيلاند . و برخى هم اكتسابى است نظير كفر و نفاق و فسق و غيره . و نيز بايد دانست كه تأثير همهء غرايز طبيعى موهوبى و كسبى در اراده و عمل انسان به نحو عليّت تامّه نيست به گونهاى كه عمل او از ارادى و اختيارى بودن بيرون رود ، بلكه به نحو اقتضا و سببيت ناقصه است و وجود عقل و خرد در انسان يعنى نيرويى كه مىتواند حسن و قبح را تشخيص دهد و اصلح را انتخاب نمايد مانع از تحقق جبر در اعمال اوست .
فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا
فاء مفيد تراخى در ذكر است و مراد از « أهدى » تفضيل هدايت كامل بر ناقص نيست بلكه تفضيل هدايت بر ضلالت است . يعنى : بدانيد كه پروردگار شما داناتر است به حال كسى كه از حيث راه هدايت يافته و به سوى ضلالت نرفته است .
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا « 85 » وَلَئِن شِئْنَا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ ثُمَّ لَا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنَا وَكِيلًا « 86 » إِلَّا رَحْمَةً مِن رَّبِّكَ إِنَّ فَضْلَهُ كَانَ عَلَيْكَ كَبِيراً « 87 »
تفسير :
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا
بدان كه روح ، جان و مايهء زندگى هر جاندار است كه با تعلّق آن به جسم او نيروى اراده و همهء حواس ظاهرى و باطنى او به كار مىافتند و با قطع علاقه از آن همه از كار مىافتند ، و مذكر و مؤنث در آن يكسان است . و گاهى مجازاً در هر چيزى كه داراى آثار نيك باشد استعمال مىشود ، مانند وحى و قرآن و علم .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 360
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٦٠