به جنگ هم نبودند .
معناى آيه : اى پيامبر ، به بندگان من بگو در برخورد با مردم حتى با مشركان ، سخنانى نيكوتر بگويند كه سبب آرامش افكار و اطمينان باشد و دور از خشونت و ناسزا و سبّ و استهزا و تحريك بر ستيزه و جنگ باشد ، زيرا شيطان به واسطهء سخنان خشن در ميانشان فساد ايجاد مىكند ، و بىترديد شيطان از پيش با انسان دشمن آشكار است .
رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِكُمْ إِن يَشَأْ يَرْحَمْكُمْ أَوْ إِن يَشَأْ يُعَذِّبْكُمْ
ظاهر آيه اين است كه مسلمين دربارهء كفّار و مشركان قضاوتهاى قطعى داشتهاند كه مثلًا همه شقاوتمند و اهل جهنّماند ، در صورتىكه عدهء زيادى از آنها پس از فتح مكه و بعد از آن به اسلام گرويدند . و خطاب در اين آيه اعم از فريقين است .
معناى آيه : پروردگار شما به حال همهء شما داناتر است ، يعنى حتى از فرشتگان حافظ اعمال و خودتان . اگر بخواهد شما را مورد ترحم قرار مىدهد و وسايل غفران شما را طبق اقتضاى حكمت بالغه فراهم مىكند ، و يا اگر بخواهد شما را به اقتضاى اعمالتان عذاب مىكند .
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا
يعنى : و اى پيامبر ، ما تو را بر آنها وكيل نفرستاديم . يعنى متكفّل و سرپرست و كارساز امور آنها قرار نداديم ، زيرا يگانه وظيفهء تو ابلاغ احكام شريعت و اتمام حجت است . و اما اجبار قلبى آنها بر ايمان و اعتقاد از قدرت غير خدا خارج است و اكراه و اجبارشان به تسليم و پذيرش حكومت اسلامى هنوز وقتش نرسيده ، زيرا آيه و سوره مكيهاند ، و كيفر طغيان و كفر و فسقشان در دنيا و آخرت از وظايف و شئون خداوند است .
وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَن فِى السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَقَدْ فَضَّلْنَا بَعْضَ النَّبِيِّينَ عَلَى بَعْضٍ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُوراً
يعنى : و اى پيامبر ، چگونه خداوند به حال شما مردم دانا نباشد در حالى كه پروردگار تو به حال همهء صاحبان خرد و شعور كه در آسمانها و اين زميناند از فرشتگان و پريان و شياطين داناتر است يعنى حتى از خود آنها . و حقيقت اين است كه ما برخى از پيامبران را بر برخى برترى داديم ، يعنى در كمالات ذاتى و نفسانى و علم و معارف و در انواع معجزات
تفسير روان (فارسى) — صفحة 337
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٣٧