لغت و اعراب :
دَخَل : فساد و عيب و خيانت . صَدَّ عنه - از باب نَصَر - : اعراض كرد از آن ، جلوگيرى نمود از آن . اشتراء : خريدن و فروختن ، از اضداد است . و نيز به معناى مطلق به دست آوردن چيزى . انّ ما عند اللَّه « ما » ى موصوله اسم انّ و « خيرٌ » خبر آن . نَفِدَ المالُ - از باب عَلِم - : تمام شد و فانى گشت . بأحسن ماكانوا باء براى مقابله ، و اضافهء أحسن به موصول اضافهء صفت به موصوف است به تقدير « بما يعملون الأحسن » .
تفسير :
وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا
يعنى : و هيچگاه سوگندهاى خود را وسيلهء فساد و خيانت در ميان خود قرار ندهيد ( نهى سابق از سوگند مربوط به شكستنِ آن بود و مراد در اين آيه نهى مؤمنان است از اينكه از ابتدا سوگند و عهد و قراردادها را به قصد غدر و فريب انجام دهند ) كه در نتيجه قدم برخى از شما پس از ثبوت و استحكام بلغزد . يعنى پس از آنكه اسلام آورديد و قدمهايتان در مراحل ايمان استوار گشت به خاطر اينگونه معاصى بلغزيد و به گناه درافتيد .
وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدتُّمْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ
يعنى : و نيز در نتيجهء آن براى اينكه از راه خداى خود اعراض كرديد و ديگران را نيز بازداشتيد ، بدى و تلخى عذاب را در دنيا بچشيد ، و در آخرت نيز شما را عذابى بزرگ باشد .
وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلًا
يعنى : و هرگز به وسيلهء شكستن پيمان خداوند بهاى اندكى به دست نياوريد .
مراد از پيمان در اينجا اعمّ است از پيمانهايى كه خدا با خلق مىبندد ، مانند همهء احكام آسمانى كه خداوند از بشر پيمان محكمى بر عمل به آنها گرفته است ( نظير آيهء 60 و 61 يس ) پس گويى هر يك از انشائات و احكام اللَّهِ متعلّق به عملهاى مكلّفان ، پيمانى است متعلّق به آن عمل ، و عصيان هر حكمى به طمع دنيا نقض آن پيمان است در برابر بهايى اندك ؛ همچنين است پيمانهايى كه مردم با يكديگر مىبندند ، نظير عقود و ايقاعات
تفسير روان (فارسى) — صفحة 276
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٧٦