مسلمان و مؤمن مىگشتيد ، بدين طرز كه استعداد فكرى و ملكات روحى شما را به گونهاى يكسان مىآفريد كه طبعاً و بدون اختيار ، همگى يك راه صحيح انتخاب مىكرديد . و يا بر فرض اختلاف در فكر و خصال و اقتضائات روانى ، ارادهء شما را جبراً و قهراً به يك سو معطوف مىنمود كه همانند فرشتگان ، بدون اختيار مريد به ارادهء خدا بوديد .
وَلكِن يُضِلُّ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِى مَن يَشَاءُ
يعنى : و لكن هر كس را كه بخواهد گمراه مىكند و هر كس را بخواهد هدايت مىكند .
مراد اين است كه آن گونه وحدت اجبارى را دربارهء شما مكلّفان نخواست ، بلكه طبق ارادهء ازلى خود دربارهء انسانها و همهء مكلّفان چنين خواست كه طبايع و فطرتها را مختلف بيافريند تا به سوى خير و شر ميل كنند و پس از عرضهء تكليف و اتمام حجت ، آنان را در انتخاب راه اصولى و فروعى مختار و آزاد گذارد ، سپس كسى را كه از دعوت سرپيچيد و راه شر اختيار كرد به بازگشت اجبار نكند ، بلكه او را در ضلالت و گمراهيش رها سازد ( كه معناى گمراه كردن خداوند همين است ) و كسى را كه دعوت را پذيرفت و راه خير را انتخاب نمود به توفيق خويش او را به سوى كمالات بعدى هدايت نمايد .
وَلَتُسْأَلنَّ عَمَّا كُنتُم تَعْمَلُونَ
يعنى : و البته از آنچه عمل مىكرديد بازخواست مىشويد . در عالم آخرت طبق آنچه در دنيا انجام مىداديد از ايمان و كفر و طاعت و فسق ، سؤال و بازخواست خواهيد شد .
وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدتُّمْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ « 94 » وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِيلًا إِنَّمَا عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ « 95 » مَا عِندَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ « 96 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 275
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٧٥