لغت و اعراب :
يوم متعلّق به « اذكر » مقدّر است . استعتبه : استرضاه أو أرضاه ، يعنى رضاى او را طلبيد يا او را راضى نمود . فلايخفَّف به تقدير « فعلموا أنّه لايخفّف » . ألقى اليه القول : سخن را به او رساند . فألقوا يعنى شركاء ، اليهم يعنى الى المشركين . سَلَم : تسليم و انقياد ، و القاء سَلَم كنايه از اظهار تسليم است .
[ احوال قيامت ]
تفسير :
وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً
يعنى : و به يادآور روزى را كه ما از هر امتى گواهى برمىانگيزيم .
مراد از امت در اينجا مانند عنوان يهود و نصارا نيست كه هر يك امت پيامبرى محسوب مىشوند ، بلكه چون طبق ارادهء الهى هيچ عصر و زمانى خالى از پيامبر يا حجت معصوم نمىشود . پس مراد از امت ، مردم معاصر هر پيامبر يا حجت معصوم است . و مراد از شهيد هم همان پيامبر يا معصوم است . بنابراين معاصرين هر پيامبرى از پيامبران الهى ، امت اوست و در فواصل زمانى ميان پيامبران ، امام و حجت از ناحيهء آنها هستند . بنابراين ، معاصرين پيامبر اسلام از جامعهء بشرى ، امت او و معاصرين هر يك از امامان معصوم پس از او امت او هستند ، و اگر چند پيامبر يا حجت در يك عصر بوده امتياز امت به واسطهء پيامبر يا حجت متبوع است نه تابع هرچند ممكن است شاهد ، هر دو يا بيشتر باشند چون كلمهء شهيد ، مطلق است .
و بايد دانست كه شهادت و گواهى در هر واقعهاى دو مرحله دارد : مرحلهء تحمّل و مرحلهء ادا . و در مورد آيه تحمّل در دنياست و ادا در آخرت ، و آيه اشاره به مرحلهء اداست كه شهيد در روز محشر به ايمان و كفر و طاعت و فسق امت معاصر خود شهادت خواهد داد . و كيفيت تحمّل و اطلاع او از حالات امت در دنيا طبق روايات اهلبيت وحى عليهم السلام اين است كه فرشتگانِ نويسندگان اعمال ، هفتهاى دوبار عملهاى آنها را از اعتقادى و فرعى به معصوم وقت مىرسانند و همه به تفصيل در ذهن او منتقش مىگردند تا آنگاه كه در محكمهء الهى ادا كند .
ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ