مراد اين است اگر با اين همه اصرار در دعوت و اتمام حجت و شمارش نعمت و وعدهء رحمت و بيم از عقوبت ، قوم تو روى برتابند ، در اين صورت وظيفهء تو تنها ادامهء ابلاغ آشكار است ، و اما اجبار آنها بر اعتقاد قلبى صحيح نيست ، زيرا اجبار بر ايمان غير ممكن است ، و جنگ و جهاد با آنان كه تسليم حكومت اسلامى شوند زمانش نرسيده ، و مجازات دنيوى و كيفر اخروى بر عهدهء خداوند است .
يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكْثَرُهُمُ الْكَافِرُونَ
يعنى : نعمت خدا را مىشناسند سپس انكار مىكنند .
مراد از اين نعمت خود پيامبر اسلام است كه مشركان او را مىشناختند ، يعنى از راه اخبار و توصيف اهل كتاب ، او را همانند فرزندان خود مىشناختند و همچنين كتاب آسمانى و شريعت او را ، و لكن روى هوا و حبّ جاه و مال انكار مىكردند . و ممكن است مراد از اين نعمت ، نعمتهايى باشد كه در آيات گذشته به آنها اشاره شد از نزول باران ، زنده شدن زمين ، منافع چهارپايان ، عوايد گياهان و درختان ، شهد شفابخش زنبوران ، و همسران و فرزندان كه مىدانستند همه نعمت و مخلوق خدا هستند ، لكن از خدا سلب مىكردند و به بتها و ربهاى واسطه نسبت مىدادند . و بيشتر آنها كافرند ، يعنى در كفر خود سرسخت و مستحكماند .
وَيَوْمَ نَبْعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ثُمَّ لَا يُؤْذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَلَا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ « 84 » وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذابَ فَلَايُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ « 85 » وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكَاءَهُمْ قَالُوا رَبَّنَا هؤُلَاءِ شُرَكَاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا مِن دُونِكَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ « 86 » وَأَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ « 87 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 265
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٦٥