لغت و اعراب :
انعام : جمع نَعَم ، چهارپايان چهارگانه : شتر و گاو و گوسفند و بز ، اهلى و وحشى ، و در ضمير عايد به اسم جمع ، مفرد و جمع جايز است چنانكه اينجا مفرد و در آيهء 21 مؤمنون جمع آمده است . نسقيكم جملهء مستأنفه و توضيح مفاد جملهء قبل است . ممّا فى بطونه « مِن » تبعيضيه و ضمير مفرد عايد به انعام است . من بين فرث متعلّق به نسقيكم . فرث : غذاى حيوان در حالى كه در شكم و رودههاست . سائغ : گوارا و چيزى كه به راحتى به حلقوم رود . و من ثمرات متعلّق است به « رَزَقَكم » مقدّر . نخيل : درختان خرما ، ميوهء خرما . اعناب : درختان تاك و ميوهء انگور . تتّخذون به حذف موصول يعنى « ما تتّخذون » مفعول « رزقكم » . سَكِرَ زيدٌ - از باب عَلِم - : عقلش زايل شد .
تفسير :
وَاللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ مَاءً فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ
يعنى : و خداوند از آسمان - از ابرهاى متراكم بالاى سرتان - آبى نازل نمود ، گاهى به صورت باران و گاهى به شكل برف و تگرگ ، پس بدان وسيله روى زمين را پس از مرگش حيات بخشيد . مرگ زمين عبارت است از ركود و خمود آن كه علف و گياه و درخت نروياند ، نظير فصل زمستان و ايام خشكسالى . و زنده شدن آن حركت نامرئى و بالا آمدن تدريجى و رشد و رويش گياه و درخت در آن است . بىترديد در اين كار نشانهاى است براى گروهى كه مىشنوند . يعنى در فرود آمدن باران از ابرها و رويش و سرسبز شدن زمين ، نشانهء توحيد و قدرت و حكمت و رحمت اوست براى ملتى كه گوش سرشان سخنان خدا و گوش دلشان نداهاى ذرّات عالم هستى را مىشنود .
وَإِنَّ لَكُمْ فِى الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً
يعنى : و بىترديد براى شما انسانها در چهارپايان عبرتى است .
در آفرينش هشت قسم از چهارپايان كه عبارتاند از شتر و گاو و گوسفند و بز ، اهلى و وحشى آنها « 1 » و در لحاظ عظمت اين نعمتها و منافع و بركات وجودى آنها آگاهى و تنبّه و
هامش
( 1 ) . يا نر و مادهء آنها .