از انسان و حيوان و نبات را دارد ، و رواياتى در اين باب نيز وارد است ، پس مانعى نيست كه گناه مجرم سبب هلاكت غيرمجرم نيز باشد ، لكن خداوند ، هلاكت بىگناهان را جبران مىكند ، و اين معنا مقتضاى عدل الهى و حكمت در رعايت نظام اتمّ خلقت است .
وَلكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمّىً فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ
يعنى : و لكن آنها را تا مدّت معيّن و زمان نامبردهاى تأخير مىاندازد ( و فاصلهء ميان جرم مقتضى اهلاك ، و اجلِ نامبرده زمان امهال است ، و مراد از مدت معيّن مدتى است كه در لوح محفوظ براى افراد و گروهها و قبايل و نسلها به لحاظ مصالح اجتماعى و اقتضاى نظام تعيين گرديده ) پس چون آخر مدت معيّن فرا رسيد اندك زمانى هم تأخير نمىكنند ، يعنى توان تأخير ندارند ؛ و توان پيش افتادن از اجل معيّن را هم ندارند .
دختر دانستن فرشتگان و زنده به گور كردن دختران !
وَيَجْعَلُونَ للَّهِ مَا يَكْرَهُونَ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنَى لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَأَنَّهُم مُفْرَطُونَ
يعنى : و مشركان آنچه را نمىپسندند و مبغوض آنهاست براى خدا قرار مىدهند .
چنانكه فرشتگان را دختران خدا مىخوانند كه خود از آنها بيزارند ، و به هنگام انفاق پستترين مال خود را در راه خدا مىدهند . و زبانهايشان پيوسته دروغ مىپردازد كه حتماً عاقبت نيكو از آنِ آنهاست . مرادشان اين است كه فرزندان ذكورمان به زودى رشد مىكنند و زندگى مرفّهى پيدا مىكنيم . و اگر آخرتى باشد آنجا نيز ما بهتر برخوردار خواهيم بود ، وَلَئِن رُجِعْتُ إِلَى رَبِّى إِنَّ لِى عِندَهُ لَلْحُسْنَى [ فصلت ، 50 ] .
يعنى : اى پيامبر ، حقّاً و بدون برگشت ، آتش دوزخ برايشان ثابت است و آنها مفرَطاند .
به واسطهء اين رفتار دنيويشان ، در آخرت جلوتر از همه راهىِ جهنّم خواهند بود .
تَاللَّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِّن قَبْلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ « 63 » وَمَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِى اخْتَلَفُوا فِيهِ وَهُدىً وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ « 64 »