لغت و اعراب :
اساطير : جمع اسطوره ، افسانه و تُرّهات و اباطيل . ليحملوا لام عاقبت است . به غير علم حال است از ضمير هُم در يضلّونهم . أتى المكانَ : آمد به آن مكان ، و نيز خراب و ويران نمود آن مكان را . من القواعد يعنى از اساس و پايههايش . خَرَّ السقفُ : فرو ريخت .
[ سرانجام كفر ، مكر با خدا ، تقوا ]
تفسير :
وَإِذَا قِيلَ لَهُم مَّاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
يعنى : و چون به مشركان مكه و قريش گفته شود - هرگاه برخى از افراد خودشان يا برخى از مؤمنان از آنها دربارهء آيات و سورههاى قرآنى بپرسند - كه پروردگارتان چه چيزى نازل كرده ؟ آنها در جواب از روى استهزا و انكار وحى بودن آن مىگويند : آنچه مىخواند افسانههاى پيشينيان است .
لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُمْ كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ
يعنى : اين گفتار آنها دربارهء قرآن براى اين است كه در روز قيامت بار گناهان خود را به طور كامل بر دوش گيرند و نيز از گناهان كسانى كه آنها را در دنيا از روى جهل و نادانى گمراه مىكردند بر دوش كشند ( يعنى عاقبت كار آنها اين شد نه آنكه در حال عمل چنين قصدى داشتند . و مراد از حمل گناه آنها اين است كه گناه گمراه شدگان هرچند نسبت مباشرى به خودشان دارد ولى به نسبت تسبيبى و روى قاعدهء « مَن سنَّ سُنّةً سيّئةً فله وزرُ مَن عمل بها » آنها نيز مثل آن گناهان را خواهند داشت . و اطلاق عنوان « به غير علم » بر گمراه شدگان بدين جهت است كه مُضلّان غالباً سران جامعه و علماى سوء و سلطهگران جور هستند ، و گمراه شدگان ، نادانها و جاهلهاى آنها ) . آگاه باشيد كه بسى زشت و بد است آنچه از گناه بر دوش مىكشند .
قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُم مِنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِن فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيثُ لَا يَشْعُرُونَ
يعنى : به حقيقت كسانى كه پيش از آنها بودند از طغيانگران ملت و مخالفان پيامبران