شده ، و چگونه از يك نوع آب و يك قطعه زمين درختان مختلف و نباتات گوناگون با اختلاف رنگ و بو و طعم و هيئت و خواص و آثار روييده ، و چرا و به چه حكمتى گاهى در جريان ابرها و تقسيم آبها و كيفيت ريزش آنها و در تقسيم حاصلها و ثمرات ، اختلال و خلاف نظم رخ داده و جريانى ناروا و خلاف صلاح و زيانبار و فسادآور پيش آمده است !
وَسَخَّرَ لَكُمُ الَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 12 » وَمَا ذَرَأَ لَكُمْ فِى الْأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوَانُهُ إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ « 13 » وَهُوَ الَّذِى سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيّاً وَتَسْتَخْرِجوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ « 14 »
لغت و اعراب :
والنجوم مسخّرات مبتدا و خبر است . ذَرَأَ الشىءَ : آفريد آن را . الوان : جمع لون ، رنگ ، نوع و صنف شىء . و ما ذرأ عطف است به الليل در آيهء قبل . « 1 » طرىّ : تر و تازه . حِلية : وسيلهء آرايش از فلزات و احجار كريمه و غيره . مَخَرَ الماءَ - از باب نَصَر و مَنَع - : شكافت آن را .
مواخر : جمع ماخر و ماخرة ، شكافنده . ولتبتغوا عطف است به محذوف ، به تقدير « لتنتفعوا بها و لتبتغوا » .
هامش
( 1 ) . در مجمع البيان آمده است : ما ذرأ منصوب است به فعل مقدر ، به تقدير « و خلق ما ذرأ » .