و اخلاق و رفتار است كه طبق قاعدهء لطف بر او واجب است مجتمع بشرى را بدان راهنمايى نمايد ، و اين آيه نظير إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى [ ليل ، 12 ] است . ) و برخى از راهها جائر و منحرف است ، يعنى در همهء ابعاد انسانى نظير شرك و كفر كه انحراف در اصول ، و فسق و گناهان كبيره كه انحراف در اعمال است . و اگر خدا مىخواست ، همهء شما بشرها را بدون استثنا به ارادهء حتمى و به نحو جبر و اكراه هدايت مىكرد . يعنى و لكن خداوند بنا ندارد بشر را در كارهاى ارادى خويش چه در ماديات و چه در معنويات در اعمال قلبى يا بدنى مجبور نمايد ، بلكه دنيا خانهء اختيار است .
هُوَ الَّذِى أَنزَلَ مِنَ السَّماءِ مَاءً لَكُم مِّنْهُ شَرَابٌ وَمِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ
يعنى : خدا كسى است كه از آسمان ، يعنى از بالاى سرتان ، آبى نازل كرد به صورت باران و برف و تگرگ ، كه از آن براى شما آبهاى آشاميدنى است ( اشاره به اين كه در هر جاى زمين آب بنوشيد خواه از چشمه و رود و نهر بزرگ و خواه از چاههاى عميق و غيرعميق ، از همان آبى است كه از بالاى سرتان فرو ريخته است ) و از آن آب ، درخت و گياهى است كه در ميان آن ، يعنى در ميان انبوه درختان و چمنها و علفزارها و فضاهاى سرسبزى كه همه به بركت آن آب پديد آمده ، حيوانات و مواشى خود را مىچرانيد .
يُنبِتُ لَكُم بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ وَمِن كُلِّ الثَّمَرَاتِ إِنَّ فِى ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
يعنى : به وسيلهء آن آب براى شما كشت و زرع و درخت زيتون و درختان خرما و انگور ، و ميوهء زيتون و خرما و انگور ، و از هر نوع ميوهجات و حاصل گياهان مىروياند .
حقيقت اين است كه در اين كار نشانهاى است براى گروهى كه فكر مىكنند و مىانديشند .
كلمهء « ذلك » در جملهء اخير اشاره است به انزال آب و استفادهء بشر و گياه از آن و يافتن حيات به وسيلهء آن كه هر يك نشانهء روشنى بر توحيد و قدرت و حكمت و رحمت اوست . و « يتفكرون » اشاره است به اين كه مىانديشند كه اين همه آب از كجا سرچشمه گرفته ، و چگونه از دريايى شور برخاسته و مسافتهايى بس دراز پيموده ، و كجا و كى شيرين شده ، و چگونه به مناطق نيازمند اين كره عادلانه قسمت
تفسير روان (فارسى) — صفحة 218
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١٨