[ پاسخ به شبههء كافران ]
تفسير :
وَقَالُوا يَا أَيُّهَا الَّذِى نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ
يعنى : و مشركان در خطابى به پيامبر اسلام گفتند : اى كسىكه اين قرآن بر تو نازل گشته ، به يقين تو ديوانهاى .
گفتن كلمهء « مجنون » بر پيامبر اسلام به خاطر آن بود كه در عقيدهء آنها فرود آمدن فرشتهء سماوى و كتاب آسمانى بر بشر زمينى از محالات بود . علاوه آنكه انكار قداست بتان و نفى مقام ربوبى آنها و تسفيه و ابلهانه شمردن پرستش آنها و ادعاى وحدت رب در جهان هستى از امور غير معقول و باطل بود كه مدّعىِ آن را عنوانى جز مجنون نبود .
لَوْ مَا تَأْتِينَا بِالْمَلائِكَةِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
يعنى : چرا براى ما فرشتهها را نمىآورى اگر تو از راستگويانى ؟ !
مراد اين است كه حال اگر فرشتهها بر تو فرود مىآيند پس چرا عدهاى از آنها را براى ما ظاهر نمىكنى كه ببينيم و با آنها سخن گوييم و انس گيريم و آنها نبوت تو را تصديق نمايند و مخالفانت را نيز سركوب كنند ؟ !
مَا نُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَا كَانُوا إِذاً مُّنظَرِينَ
پاسخ خداوند است به گفتار مشركان . يعنى : ما فرشتگان را جز به حق نازل نمىكنيم - جز براى هدفى صحيح و عقلانى كه اثبات حق مطلوب و داورى بدون مهلت است - و اگر چنين كنيم آنها مهلت داده نمىشوند .
مراد اين است كه سيرهء ما بر اين است كه هر معجزهاى را كه به درخواست مردم پديد آوريم ، خواه نزول آشكار فرشتگان باشد يا غير آن ، اگر آنها نپذيرفتند بدون مهلت بر آنها عذاب مىفرستيم ؛ و فعلًا وقت آن نرسيده كه با مشركان چنين كنيم .
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
يعنى : به يقين ما خود اين قرآن را نازل كرديم ، و بىترديد ما خود نگهدار آنيم .
يعنى اين قرآن را كه سراپا ذكر و يادآورى است - يادآورى از پيامبران گذشته و كتابهاى آسمانى آنها و سرگذشت آنان و ملتهايشان و برخورد مردم با مرسلين ، و يادآورى از آيندهء بشر و عوالم برزخى و قيامت و آخرت ابدى ، و از اصول و فروع شريعت