از لذايذ آن است ، و آنها در واقع نظير حيواناتاند كه بايد به حال خودشان رها كرد نه با منطق و برهان برخورد نمود .
وَمَا أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ إِلَّا وَ لَهَا كِتَابٌ مَّعْلُومٌ
يعنى : و ما هيچ مجتمعى را هلاك نكرديم مگر آنكه براى آنها نوشتهاى معلوم بود . در لوح محفوظ پيش از آفرينش آنها همهء حالاتشان مندرج بود از عدد نفوس و مدت بقا و دوام در دنيا و سرنوشت زندگى و ساير حوادث واقعه ، و زمان زوال و انقراضشان .
مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ
يعنى : هيچ امتى بر مدت محدود عمر خود و يا بر پايان عمرش سبقت نمىجويد و هرگز آن را به تأخير هم نمىاندازد .
مراد از « اجل » مجموع مدتى است كه در علم ازلى الهى براى هر گروه و قبيله و امتى در طول تاريخ زندگى نوع بشر لحاظ شده و در لوح محفوظ مندرج گشته است . و حاصل آيه اين است كه همانگونه كه براى هر فردى از آدميان ، در طول تاريخ ، مدتى ملحوظ شده كه مثلًا در فلان عصر به وجود مىآيد و در فلان زمان هلاك مىگردد ، براى امتها نيز در ميان ملل و نحل و سلاطين و امرا مدت و اجلى تعيين شده كه در چه عصرى ظهور كنند و در چه زمانى منقرض شوند . هيچ گروهى نمىتواند مدت خود را از عصر خويش مقدم سازد يا به تأخير اندازد . و يا آنكه چون آخر مدتش فرا رسد قدرت تقديم و تأخير از زمان را ندارد .
وَقَالُوا يَا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ « 6 » لَوْ مَا تَأْتِينَا بِالْمَلائِكَةِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ « 7 » مَا نُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَا كَانُوا إِذاً مُّنظَرِينَ « 8 » إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ « 9 »
لغت و اعراب :
ذكر : يكى از نامهاى قرآن . لولا و لوما براى تحريص و ترغيب است . الّا بالحقّ به تقدير « الّا تنزيلًا متلبّساً أو مقروناً بالحقّ » .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 179
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٧٩