لغت و اعراب :
جَثَّهُ و اجتثّه : او را از ريشه كند ، اجتثَّت يعنى اقتُلعت صفت شجره است ، و ما لَها صفت دوم . بالقول باء سببيه متعلق است به يثبّت . فى الحياة الدنيا و فى الآخرة هر دو ظرف متعلق است به يثبّت .
تفسير :
وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِن فَوْقِ الْأَرْضِ مَا لَهَا مِن قَرَارٍ
يعنى : و مثال كلمه و سخن پليد مانند درخت پليد است كه از روى زمين كنده شده ، يعنى ريشهاش در داخل زمين و نزديك سطح آن بوده كه گويى از روى زمين گرفته شده ، و او را ثبات و دوامى نيست .
اين آيه نيز از قبيل تشبيه معقول به محسوس است و كلمهء خبيثه به درختى تشبيه شده كه داراى سه صفت است : پليد ، بدون ريشه و بىثبات . و مراد از كلمهء « خبيثه » عقايد و مذاهب باطل و سنن و رسوم فاسد و بدعتها و خرافات و هرگونه باور غيرواقع و كذب است ، خواه مجموعهاى باشد و به صورت دين و مسلك در آيد يا نه . و « شجره » در اينجا فرضى است هرچند برخى از مفسران درخت يا بوتهء خاصى را مثال زدهاند مانند درخت خار يا بوتهء حنظل يا قارچ و غيره . و وجه تشبيه اين است كه كلمهء خبيثه پليد معنوى است و نزد شرع و عقل ، زشت و قبيح و نيز بىپايه و اساس است و مبتنى بر منطق و برهان نيست و دوام و ثبات ندارد .
يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ فِى الْآخِرَةِ
يعنى : خداوند كسانى را كه در هر عصرى به دين و شريعت گرويدهاند به وسيلهء قول ثابت ، در دنيا و در آخرت ثبات و استقرار مىبخشد .
مراد از قول ثابت ، كلمهء طيّبه و دين است كه به محض ايمان ، عنوان ثابت در انسان پيدا مىكند و سپس خداوند آن را در دنيا تثبيت و استحكام مىبخشد ، يعنى يارى مىكند كه رفته رفته در سايهء كوشش در اعمال صالحه در طول عمر ، اصولش در مغز و اخلاقش در جان و فروعش در تن استوار گردد ، و در آخرت نيز در مراحل و عقبات آن عالم از سؤال
تفسير روان (فارسى) — صفحة 159
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٥٩