تناسب كمالش پاداشى در دنيا و آخرت عنايت مىكند . و ممكن است مراد از « ذى فضل » هر موجود مستحقّ فضل و كمال باشد . يعنى خدا در اين جهان هستى به هر موجودى كه تكويناً و طبعاً استحقاق كمال دارد ، آن را به وى مىدهد . مثلًا گياهان استحقاق وسايل رشد ، و حيوانات استحقاق اسباب حيات ، و ارواح ذوىالعقول استحقاق علوم و كمالات روحى دارند ، و جامعهء بشرى استحقاق ارسال رسول و انزال كتاب آسمانى و دين و شريعت دارد ، خدا همه را طبق اقتضا و صلاح نظام اتمّ اعطا مىكند و اين همان مسألهء عرضه و تقاضا در تكوينيات است .
وَإِن تَوَلَّوْا فَإِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ
يعنى : پس اگر شما مشركان و كفّار روى برتابيد ، بدين ترتيب كه عنى از دعوت به پرستش خدا و استغفار و توبه اعراض كنيد ، پس اى پيامبر ، به آنها بگو : بىترديد من بر شما از عذاب روزى بزرگ بيم دارم .
إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ
خطاب به مشركان و كفّار است . يعنى : بازگشت شما به سوى خداوند است . و مراد ، رجوع تدريجى در چند مرحله است : به مرگ ورود در عالم برزخ ، و به صيحهء دوم و دخول در عالم قيامت ، و پس از تمام شدن قيامت و استقرار اهل بهشت و دوزخ در مقرّ ابدى خود .
و اوست كه بر همه چيز تواناست ؛ كه شما را از كتم عدم پس از طىّ مراحلى به اينجا آورده ، و پس از پيمودن مراحلى ديگر به سوى خود بازخواهد گردانيد .
أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخفُوا مِنْهُ أَلَّا حِينَ يَستَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ « 5 » وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ « 6 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 432
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٣٢