تفسير :
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَايَجِدُونَ مَايُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا للَّهِ وَ رَسُولِهِ
يعنى : نه بر ضعفا و ناتوانها و نه بر بيماران و نه بر كسانى كه هزينهء سفر پيدا نمىكنند سختى و گناهى نيست . يعنى در اينكه در منزل خود بنشينند و بهسوى جهاد حركت نكنند ، اگر درون خود را نسبت به خدا و فرستادهء او خالص كنند .
عنوان ضعفا شامل پيران فرتوت و زنان و كودكان و ديوانگان و فلجها و ناقص العضوهاست . و مراد از « نصيحت براى خدا و رسول » كه نفى حرج بدان مشروط شده اين است كه بايد اين گروه همانند متخلّفان از اهل نفاق بر ضدّ مسلمين تبليغ و نشر اكاذيب نكنند و دلها را عليه آنها نشورانند ، بلكه اظهار خيرخواهى نمايند و ديگران را به تحريك و كمك مالى تشويق كنند ، و گرنه حرج از آنها رفع نمىشود و مستحق عذاب خواهند بود .
مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِن سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
يعنى : بر نيكوكاران راهى نيست . كسى كه كار خير انجام داده ، نه در دنيا راه عتاب و توبيخ بر او باز است و نه در آخرت راه مؤاخذه و عقوبت . و اين كلام ، قاعدهاى است كلّى كه در موارد زيادى از فقه اسلامى از آن استفاده مىشود . و خداوند آمرزنده و مهربان است .
وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لَاأَجِدُ مَاأَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنفِقُونَ
يعنى : و نيز سختى و گناهى نيست بر كسانى كه چون نزد تو آمدند تا آنها را در راه جهاد بر مركبى سوار كنى ، و تو گفتى من مركبى ندارم كه شما را بر آن سوار كنم ، درحالى بازمىگردند كه چشمان آنها از اشك پر است ، به خاطر اندوه از اين كه چرا آنچه بايد در راه جهاد هزينه كنند نمىيابند .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 314
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣١٤