لغت و اعراب :
آواه البيتَ و إلى البيت : جاى داد او را در خانه . ولايت : دوستى ، نصرت ، سرپرستى . الّا على قوم بهتقدير : « إلّا إذا طلبوا النصر على قوم » .
تفسير :
[ ولايت ميان مؤمنان و ميان كافران ]
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ
در عصر نزول اين آيات مؤمنان سه طايفه بيش نبودند : مؤمنانى كه از مكّه به مدينه هجرت كرده بودند ( مهاجران ) و مؤمنانى كه در مدينه به مهاجران يارى مىكردند ( انصار ) و مؤمنانى كه در مكّه بودند و هجرت نمىكردند . اين آيه در مقام بيان حكم اين طوايف سه گانه است .
معناى آيه : به يقين كسانى كه ايمان آورده و هجرت نموده و با مالها و جانهايشان در راه خدا جهاد كردهاند يعنى مهاجران ، و كسانى كه به آنها جاى داده و يارى كردهاند ، يعنى انصار ، آنها هستند كه برخى از آنها ولىّ برخى ديگرند . مراد اين است كه همهء شئون روابط اجتماعى و اخوّت ايمانى و انفاقات واجب و مستحب و توارث ميان ارحام ، در بين آنها جارى است . و اين كلام دلالت ندارد بر اينكه بدون خويشاوندى از يكديگر ارث ببرند ، بلكه توارثشان منوط به تحقق رحم است ، زيرا سخن در مقابل مؤمنان مكّه و مقايسهء اينان با آنهاست كه با وجود رحِم هم توارث ندارند .
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِن وَلَايَتِهِم مِن شَىْءٍ حَتَّى يُهَاجِرُوا
يعنى : و كسانى كه ايمان آوردند و هجرت نكردند ( مراد ايمان در مكّه و هجرت بهمدينه است و آيه اطلاق ندارد ، زيرا تشريع اين حكم محدود و موقت بود و پس از اندكى وقتش منقضى شد و گرنه ترتب شئون ايمان و اخوّت دينى و توارث ميان ارحام در هيچ مكانى مشروط به هجرت به مكان ديگر نيست حتى در تعرّب پس از هجرت ، هرچند گناه است ) شما مهاجران و انصار را از ولايت آنها بهرهاى نيست ، يعنى هيچ گونه از شئون