لغت و اعراب :
جَنَحَ إليه و له - از باب مَنَع - : ميل كرد بهسوى او . سلم : صلح و مسالمت ، و ضمير لها راجع است به آن به اعتبار مسالمت . خَدَعُه : او را از عزمش منصرف كرد به القاى مطلب خلاف واقع . حَسْب مصدر به معناى فاعل است يعنى محسبك و كافيك . و حسبك اسم إنّ ، و اللَّه خبر آن است .
[ آغوش باز براى صلح و آمادگى براى جنگ ]
تفسير :
وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَىاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ الْسَّمِيعُ الْعَلِيمُ
يعنى : و اگر كفّار و دشمنان به صلح و آشتى ميل كردند پس تو هم ميل كن و بر خدا توكل نما ، زيرا خداوند قطعاً شنوا و داناست ، يعنى از كيد آنها آگاهت مىكند .
وَإِن يُرِيدُوا أَن يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِى أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ
يعنى : و اگر آنها بخواهند كه تو را فريب دهند - اگر بترسى كه صلحشان بر اساس فكر و توطئه و اضرار باشد - پس به يقين خداوند تو را كافى است ، يعنى كيد و مكر آنان را به خودشان بازمىگرداند . او كسى است كه تو را به يارى خويش و به وسيلهء مؤمنان تقويت بخشيد .
[ پيوند قلبى مؤمنان ]
وَأَ لَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِىالْأَرْضِ جَمِيعاً مَاأَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلكِنَّ اللَّهَ أَ لَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
جملهء « و ألّف » عطف است به « أيّدك » و آيه به منزلهء توضيح چگونگى يارى بهوسيلهء مؤمنان است . يعنى : خداوند ميان دلهاى مؤمنان الفت و انس و دوستى افكند به گونهاى كه اگر تو آنچه در اين زمين است همه را در اين راه انفاق مىكردى نمىتوانستى ميان دلهاى آنان ايجاد الفت و انس نمايى . و لكن اين خداست كه ميانشان الفت افكند ، زيرا خداوند مقتدر و غالب و شكستناپذير و حكيم است . يعنى حتى قدرت و غلبه بر دلها دارد كه عزمها را فسخ كند و كراهتها را بزدايد و وحشتها را تبديل به انس ، و بغضها را مبدّل به محبت نمايد و همهء اينها بر اساس حكمت بالغهء او در ادارهء جهان هستى است كه از