بايد دانست كه همهء احكام شريعت از اصول و فروع ، امانتهاى خدا و امانتهاى رسول او در نزد جامعهء بشرى است ، و عمل و امتثال آنها بازپس دادن به جا و به موقع آنها ، و نافرمانى و ترك عمل به آنها خيانت به خدا و رسول در آنهاست . و امانتهاى مردم هم عبارت است از اموال و اسرار آنها در نزد يكديگر . و گفته شده كه : در اين مقام ، امانتهايى هم هست كه مشترك ميان خدا و رسول و خلق است و آيه ، شامل آنها هم مىشود ، نظير امور اجتماعى و سياسى كه خدا دستور داده و پيامبر اجرا مىكند و نفعش از آنِ مجتمع است مانند اسرار جنگى و ساير امور عامهء دولتى كه افشاى آنها در ميان مجتمع يا رساندن آنها به دشمن سبب آسيب نظام و حكومت و ضرر جامعه است . پس خيانت داراى سه جهت است .
وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
در حالى كه شما خود مىدانيد . يعنى عقل و وجدانتان حاكم است كه خيانت در امانت ، زشت و قبيح است و حفظ آن در هر شريعتى واجب .
وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ
يعنى : و بدانيد كه اموال و فرزندان شما فتنهاند . اينها وسيلهء زحمت و آزار ، و سبب امتحان و آزمايش شمايند ، زيرا تحصيل و حفظ اموال سراپا زحمت و مشقّت ، و اداى حقوق واجب و مستحب ، و تحفّظ از صرف آن در مصارف حرام آزمايشى بزرگ است . و حفظ و نگهدارى و بزرگ كردن اولاد ، مشقّت و عذاب ، و مواظبت به تربيت انسانى و اخلاقى آنها در طول مدت زندگى ، امتحانى است سخت ، و بسا انسانها در نتيجهء علاقه و محبت به فرزندان ، در معاصى و گناهان كبيره يا كفر و شرك افتادهاند ، فَخَشِينَا أَن يُرْهِقَهُمَا طُغْيَاناً وَكُفْراً [ كهف ، 80 ] .
[ تقوا و بينش الهى ]
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَل لَكُمْ فُرْقَاناً
يعنى : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اگر تقوا بورزيد و از خدا پروا كنيد ، خداوند فرقانى براى شما قرار مىدهد . مراد از « تقوا » انجام وظايف شرعى ، خواه اصولى يا فروعى ، و مراد از « فرقان » نيروى باطنى و نور قلبى است كه انسان به وسيلهء آن ، ميان حسن و قبح و حقّ و باطل تميز مىدهد . و ممكن است مراد از « فرقان » برخى از حوادث