براى اتمام حجت دربارهء همه انجام مىدهد . پس حاصل آيه اين است كه پس از ابلاغ اصل دعوت ، اگر خدا در آنها اندكى از استعداد پذيرش مىيافت ، تنبّهات و تذكرات را تكرار مىكرد ، يعنى و چون نيافت نكرد .
[ حيات باطنى و حضور باطنى خدا ]
وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ
يعنى : و اگر به آنها اسماع نمايد ، يعنى اگر با اين وصف و حالى كه دارند خداوند اسماع را مكرّر نمايد و دوباره به آنان بشنواند ، حتماً با گفتار و كردار روى برمىتابند ، در حالى كه از درون نيز اعراضكنندهاند .
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ « 24 » وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَاتُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ « 25 »
تفسير :
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ
يعنى : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، اجابت كنيد خدا و فرستادهء او را آن گاه كه شما را بهسوى آنچه شما را زنده مىكند و به شما حيات مىبخشد دعوت كنند . مراد از « مايحييكم » دين و شريعت و كتاب آسمانى است ، زيرا اينهايند كه به افراد و جامعهء بشرى حيات معنوى و روحى و كمالات انسانى مىبخشند .
توضيح اجمالى مقام اين است كه روح انسانى كه مَركب موقّتش اين بدن است داراى يك بُعد صفاتى و دو بعد افعالى است . يعنى روح فعاليت فكرى و مغزى دارد به واسطهء عقل و جوانح ، و اين بُعد اوست كه موضوع علم كلام قرار مىگيرد .