تفسير :
وَ وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً
اين آيه اخبار است از دستور پروردگار به موسى كه بايد از ميان قوم خود به سوى كوه طور رود و سى شبانه روز با اضافهء ده شبانهروز در آنجا مكث و توقف نمايد و هنگام بيرون شدن از ميان قوم براى ادارهء امور آنها برادر خود هارون را جانشين خود نمايد .
معناى آيه : و ما با موسى مواعده و قرارداد سى شب نموديم . يعنى اين مدت را در كوه طور بماند و به وسيلهء عبادت و راز و نياز مهيّاى دريافت كتاب آسمانى شود . و آن مدت را با اضافه كردن ده شب ديگر به اتمام رسانديم ، پس مجموع زمان مواعدهء او با پروردگارش را در چهل شب به پايان رسانديم .
مراد از شب ، شبانهروز است و چون آغاز قرارداد ، شب اول ذىقعده بوده به نام شب ذكر شده . و جدا كردن دو مدت براى اشاره به اين است كه مجموع مواعده يكماه تمام ذىقعده و ده روز از ذىحجه است ، و يا اشاره به اختلاف عبادت موسى در دو مدت است ، و يا آن كه سى شبانه روز براى مقدمهء نزول تورات و ده شبانه روز هم ايام نزول آن است . و در سورهء بقره آيهء 51 مجموع دو مدت ، يك جا ذكر شده وَ إِذْ وَاعَدْنَا مُوسى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً .
وَ قَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِى فِى قَوْمِى وَأَصْلِحْ وَلَاتَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ
يعنى : و موسى هنگام حركت به سوى موعد به برادر خود هارون گفت : در ميان قوم من از من جانشينى كن ، و حال ملت را به صلاح كشان ، و هرگز پيروى از فسادانگيزان مكن .
مراد پيروى در شرك و كفر و فسق نيست ، زيرا هارون خود پيامبر مرسل و معصوم بود ، بلكه مراد تبعيت از آنها در ادارهء امور ملت و صلاحديد و راهنمايىهاى آنهاست . و تعيين هارون به خاطر آن است كه وى به درخواست خود موسى وزير او بود و مقام نبوت و علم او متكفّل اصلاح امور دينى و دنيوى آنها مىشد . و اين آيه دلالت دارد كه پيامبر هيچ امّتى را نسزد و نرسد هنگامى كه از ميان قوم خود بيرون مىرود هرچند در ايام معدودى باشد چه رسد به هنگام مرگ ، كه بدون استخلاف و نصب جانشين بيرون رود . و بايد جانشينش اعلم و افضل امّت و با تدبيرتر در اصلاح امور ملت و مستقل و غير متأثر از فريب مفسدان باشد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 114
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١١٤