تفسير :
وَجَاوَزْنَا بِبَنِى إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ
مراد از بنىاسرائيل در اين آيه همهء كسانى هستند كه از دست فرعونيان گريخته و از جادههاى جديدالحدوث و سهلالعبورِ داخل رود نيل گذشته و غرق شدن فرعونيان را به چشم خود ديده و نجات يافته بودند . و غرض از اين آيه و آيات بعد ، بيان حوادث تلخى است كه از آنها سر زده ، حوادث عجيب جاهلانه و اسفآورى نظير درخواست يك عدد بت از موسى براى پرستيدن پس از اندك زمانى از نجات ، و ساختن گوساله و پرستيدن آن در غيبت موسى ، و درخواست مشاهدهء علنى خداوند و غير اينها كه موسى پيامبر عظيم الشأن صبور هم ، پيوسته مشكلات را با حوصله و بردبارى فيصله داده است .
معناى آيه : و ما بنىاسرائيل را از دريا گذرانديم ، پس به قومى رسيدند كه بر بتهايى كه داشتند روى آورده ، كرنش و تعظيم مىكردند .
مراد از بحر دريايى است ميان مصر و مكه كه درياى قُلزُم ناميده مىشود به نام شهر قلزم كه در ساحل آن است و بنىاسرائيل لازم بود در مسير خود از آن عبور كنند ، و كيفيت عبور آن جمعيت انبوه از دريا نقل نشده به چه وسيله بوده ، با كشتى يا قايق يا غير آن ؟ زيرا در حدود ششصد هزار نفر بودهاند .
قَالُوا يَامُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلهاً كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ
يعنى : بنىاسرائيل خطاب به موسى گفتند : اى موسى ، براى ما هم خدايى بساز همانگونه كه آنها را خدايانى است .
بايد دانست كه بنىاسرائيل هر چند از اولاد ابراهيم خليل الرحمان مظهر توحيد و بتشكن زمان بودند و با فاصلهء اندكى چون اسحاق و يعقوب و يوسف به آنان مىرسيدند ، لكن روح ماديت و علاقه به ظواهر در آنها سخت رسوخ داشته و گويى اصالة الحسّيّه بر آنها حاكم بوده ، و توحيد و معنويات انبياى گذشته در آنها اثرى جز ظواهر دينى تشريفى نداشته است . خاصه آن كه مدت مديدى در تحت اسارت فرعونيان مادى و مشرك و معتقدانِ بت ، و در جوّ پرستش اصنام رشد كرده بودند ، از اين رو به مجرد ديدن منظرهء
تفسير روان (فارسى) — صفحة 111
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١١١