خداست . يعنى ملكيت حقيقى و مالكيت و حاكميت واقعى آن از آنِ اوست ، چه آن كه او آفريده و او نگه مىدارد و تدبير تكوينى آن را بر عهده دارد و حاكميت و مالكيت آن نيز از آنِ اوست .
يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
يعنى : و اين زمين و كرهء خاكى را به هركس كه مىخواهد از بندگانش به ارث مىدهد ، يعنى واگذار خواهد كرد . و عاقبت و سرانجام از آنِ پرهيزگاران است . اشاره به اين كه محتمل است اين زمين در اختيار شما قرار گيرد .
اين كلام به معناى عام بدين معناست كه خداوند جهان آفرينش را طورى تنظيم كرده است كه همهء اجزاى آن به سوى كمال مطلوب خود در حركت است و اگر از مسير تكوينىاش منحرف نگردد طبعاً بهتدريج بدان هدف كه سرانجام سير آن است مىرسد . و بنا بر اين ، هر فردى از افراد بشر يا هر مجتمع و گروهى از آنها كه جزئى از اجزاى اين عالماند اگر خط سير سعادت تكوينى خود را طى كند و تقوا و پرهيز از خروج و انحراف نمايد ، عاقبت كار او نيز رسيدن به كمال مطلوب خواهد بود .
قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا
يعنى : قوم موسى گفتند : اى موسى پيش از آن كه بيايى ( يعنى به عنوان رسالت الهى و نجات بنىاسرائيل ) ما اذيت و آزار ديديم . فرعونيان ما را شكنجه مىكردند ، پسران ما را سر مىبريدند و زنان ما را در استخدام خود زنده نگه مىداشتند . و پس از آن كه تو آمدى و رسالت خود را ابلاغ نمودى و آنها شكست خوردند بازهم ما در اذيت و آزار افتادهايم .
يعنى پس كو آن وعدهها كه به ما مىدادند كه پيامبرى به نام موسى مىآيد و بنىاسرائيل را از چنگال فرعونيان نجات مىبخشد ؟
قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِى الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ
يعنى : موسى اين بار نيز به عنوان تكرار وعدهء قبل و تقريب انطباق آن كلّى بر آنها گفت :
اميد است كه پروردگار شما دشمنانتان را هلاك سازد و شما را در اين سرزمين جانشين آنها قرار دهد تا بنگرد شما چگونه رفتار مىكنيد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 103
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٠٣